اخلاق در خانواده فضیلت است | خانواده مطهر

اخلاق در خانواده فضیلت است

01d6e9e88a1b4cf44b1ad34786cfb835

اخلاق یکی از ارکان اسلام است و آیین مقدس اسلام در تمام زمینه ها مانند مسائل اقتصادی، سیاسی، اجتماعی، نظامی و… فقط با شیوه ی اخلاقی کامل می گردد. اهمیت این مطلب را می توان از سخن رسول اکرم ص درک کرد که فرمودند: «همانا برانگیخته شدم تا مکارم اخلاق را به کمال برسانم» (طبرسی، ج 2، ص 282). ائمه ی معصومین ع نیز نمونه های بارزی از اخلاق نیکو و شیوه ی برتر زندگی هستند که سیره و روش آن بزرگواران می تواند بهترین سرمشق زندگی باشد تا بتوانیم با بهره گیری از آن ها از سردرگمی و مشکلات زندگی رهایی یابیم.

اولین قدم در علم اخلاق

اخلاق از مهم ترین امور فطری انسان هاست؛ زیرا نفس بدون هیچ آموزشی می داند ظلم و ستم زشت و عدل و عدالت زیباست. خداوند متعال در قرآن کریم فرموده است: «سوگند به نفس و آن که نیکویش بیافریده؛ سپس به بدی ها و پرهیزگاری هایش الهام کرده است (شمس، آیه ی 8 – 7).» منظور از فجور نفس، همان رذیلت ها و مراد از تقوی همان فضیلت های اخلاقی است. پس با شناخت سجایای اخلاقی، می توان رذایل اخلاقی را از خود دور کرده تا بتوانیم از مکارم اخلاق بهره مند شویم. برای رسیدن به این هدف والا چند مورد از مهم ترین فضایل اخلاقی را با توجه به آیات قرآن و روایات امامان معصوم ع به طور بررسی می کنیم.

صبر و شکیبایی: خداوند در قرآن می فرماید: «کمک بجویید از صبر و نماز (بقره، آیه ی 45).» ابزار صبر یک فضیلت است که در تمام امور زندگی است چون شاه کلیدی در دست زنان قابل استفاده خواهد بود. مادران با داشتن این فضیلت اخلاقی، می توانند در تربیت صحیح فرزندان شان موفق باشند؛ هم چنین با رفتار شایسته با همسر و اطرافیان برخورد کرده و بهره های مفید آن را در مراحل زندگی شاهد باشند. صبر زنان در مقابل مشکلات خانواده را در سیره ی اهل بیت f جهاد در راه خدا دانسته اند؛ در این زمینه حضرت علی a فرموده اند: «بر شما است صبرکردن؛ به راستی که صبر از ایمان است، همانند سر در بدن (نهج البلاغه، کلمات قصار).» همان طور که بدن بدون سر بی فایده است، ایمان هم بدون صبر نتیجه ای نخواهد داشت.

عفو و گذشت: خداوند در قرآن می فرماید: «عفو کنید و از بدی ها بگذرید. آیا دوست ندارید خدا هم از شما بگذرد (نور، آیه ی 23).» عفو به معنی کنترل، مهار خشم و چشم پوشی از حق خود در زمان داشتن قدرت است. عفو و گذشت اگر بین اعضای خانواده به صورت عملی انجام شود، آسایش و آرامش بر اهل خانه سایه افکنده و به کمک هیچ ابزاری نمی توان این آرامش را به دست آورد که نتیجه ی آسایش الفت و دوستی در خانواده و از بین رفتن عداوت و دشمنی بین آنان است. از آن جایی که زنان می توانند بهترین مجری این صفت پسندیده باشند، می توانند در برخورد با زشتی ها و بدی ها، نه تنها آن ها را ندیده گرفته، بلکه بدی و زشتی را به خوبی و زیبایی پاسخ دهند. نتیجه ی این عفو وضوح در بین اعضای خانواده خواهد بود. پیامبر اکرم ص در این زمینه فرمودند: «کسی که به خدا و روز قیامت ایمان دارد، بر عهد و پیمان وفادار است (کلینی، ج 3، ص 115).»

قناعت و صرفه جویی: خداوند در قرآن می فرماید: «بخورید و بیاشامید؛ ولی اسراف نکنید. به درستی که خداوند اسراف کاران را دوست ندارد (اعراف، آیه ی 31).» قناعت یعنی اکتفا به قدر حاجت و ضرورت و رضایت به آن چه خدا روزی ات کرده است. مادران که نقش اصلی در خانواده دارند، باید فرزندان را با روحیه ی قناعت تربیت کنند و به آنان بفهمانند که نتیجه ی داشتن این فضیلت، عزت، اقتدار، سرافرازی و بی نیازی از دیگران بوده و با تقویت این صفت می توانند از صفات ناپسند مانند حسد، طمع، حرص، تجمل طلبی، چشم و هم چشمی و… در امان باشند. امام صادق a فرمودند: «قناعت رأس بی نیازی و ثروت است (ری شهری، ص 208).»

رازداری: قرآن می فرماید: «خداوند از همه ی اسرار مطلع است؛ ولی کسی از اسرار او آگاه نیست (جن، آیه ی 26).» رازداری به این معناست که اسرار خود و دیگران را درون سینه حفظ کرده و از افشای آن خودداری کنی. بهترین مصداق این صفت خداوند متعال است؛ چراکه او ستارالعیوب است، از تمامی اعمال، حالات، رفتار، عیوب و گناهان بندگانش آگاه است؛ ولی آبروی آنان را نمی ریزد. پس مادران باید در حفظ اسرار همسر و فرزندان شان دقت کامل داشته باشند؛ زیرا وقتی سخنی از دهان خارج شد، مانند تیری است که از کمان رها شده باشد، قابل برگشت و جبران نخواهد بود. امام صادق a در این باره فرموده اند: «به کسی که تو را امین قرار داده است خیانت مکن؛ هر چند او به تو خیانت کرده باشد و راز او را فاش مساز، اگرچه او راز تو را فاش ساخته باشد (مجلسی، ج 77، ص 208، ح 1).»

وفای به عهد: خداوند در قرآن می فرماید: «ای کسانی که ایمان آورده اید! به عهد خود وفا کنید (مائده، آیه ی 1).» انجام این صفت پسندیده، بین اعضای خانواده باعث اعتماد و وحدت می شود؛ البته باید توجه داشته باشیم که این قول و قرارها در حد توان خانواده باشد؛ در غیر این صورت سبب می شود از شخصیت انسان کاسته و اعضای خانواده را به اجزایی پراکنده بدل کند و انسان را یک فرد غیراصولی و بی مبنا معرفی کند. نادیده گرفتن پیمان ها، جز خودخواهی و بی اعتنایی به حقوق دیگران و سبک شمردن شخصیت آن ها دلیل دیگری نمی تواند داشته باشد. امام علی a فرمودند: «دین ندارد کسی که بر عهد و پیمانش وفادار نیست (نهج البلاغه، کلمات قصار).»

صدق و راستی: خداوند در قرآن می فرماید: «امروز روزی است که راستی راست گویان، به آن ها سود می بخشد و برای آن هاست باغ هایی از بهشت که نهرهایی از زیر درختان آن جاری است و جاودانه در آن می مانند (مائده، آیه ی 119).» مفهوم صدق آن است که انسان هر کاری انجام می دهد، مطابق با گفتارش باشد. راست گویی از مهم ترین معیارهای شناخت مسلمان واقعی و از بارزترین فضیلت هاست. اگر این صفت در افراد خانواده نهادینه شود، دیگر صفات ساده تر می تواند در انسان شکل گیرد. به هر اندازه­ای که راستی در انسان ثابت شود، به همان اندازه برای او تزکیه ی نفس آسان تر خواهد شد و کذب، تقلب، حیله و مکر، تظاهر، خودنمایی و هواپرستی از رفتار و کردارش حذف خواهد شد. از آن جا که رفتار فرزندان مان بازخورد رفتار اولیا، به ویژه مادران است، باید در تقویت این صفت حمیده تلاش بیش تری کرد تا اعضای خانواده آن را یک اصل ثابت بپذیرند. امام صادق a فرمودند: «نجات دنیا و آخرت در راست گویی است (آمدی، ص 218).»

حُسن ظن: خداوند در قرآن می فرماید: «ای کسانی که ایمان آورده اید! از بسیاری گمان ها بپرهیزید؛ چراکه بعضی از گمان ها گناه است (حجرات، آیه ی 12).» حسن ظن داشتن خوش بینی و گمان نیک درباره ی دیگران است و داشتن آن باعث کاهش اندوه ها، شکست ها، ناکامی ها و… خواهد شد. برای رسیدن به این صفت پسندیده، باید از پیش داوری ها بپرهیزیم و روابط خود را با دیگران بر اصل راستی و درستی قرار دهیم. اگر زن در خانواده صفت حُسن ظن داشته باشد، رفتار همسرش را با نزدیکانش مادرشوهر، خواهرشوهر و… بر مبنای مهربانی و محبت قرار می دهد و همین امر باعث از بین رفتن صفات رذیله، حسد، کینه، تکبر، تجسس و… خواهد شد؛ بچه ها نیز که شاهد این رفتارها هستند، می توانند آن را الگوی مناسب در زندگی آینده خود قرار دهند و هم دلی، همکاری، تعاون، اعتمادبه نفس و… را در یک دیگر ایجاد و تقویت کنند. پیامبر اکرم ص فرمودند: «حُسن ظن باعث آرامش قلب و سلامت دین است (آمدی، ج 3، ص 4823).»

احترام به یک دیگر: خداوند در قرآن می فرماید: «به یقین فرزندان آدم را کرامت دادیم و آنان را در خشکی و دریا سوار کردیم (مائده، آیه 70).» احترام به معنی حرمت نگه داشتن حریم شخصی افراد است که دیگران نباید در آن دخالت کنند. احترام شامل جان، مال و آبروی افراد می شود. احترام به دیگران نشانه ی عظمت و بزرگی انسان هاست؛ البته افراد باید ارزش احترام و تکریم را در خود ایجاد کنند تا قابل احترام شوند. پدر و مادر، به ویژه مادران با بروز و ظهور فضایل اخلاقی به صورت عملی و ترک صفات ناپسند در خود، زمینه ی مناسبی را برای احترام از طرف دیگر اعضای خانواده به دست می آورند. از طرف دیگر اگر بخواهیم نزد دیگران محترم باشیم، باید خود حرمت دیگران را حفظ کنیم و حافظ شخصیت آن ها باشیم. امام صادق a فرمودند: «کسی که به بزرگ سالان احترام نگذارد و با خردسالان مهربان نباشد از ما نیست (کلینی، ج 2، ص16).»

مخلص کلام

خانه ای که فضایل اخلاقی مانند الفت و مهربانی، گذشت و ایثار، احترام و تکریم، حسن ظن و یاد خدا و دعا و… در آن حاکم باشد، خانه پربرکت خواهد بود و موجب رضایت پروردگار عالمیان است. خیر دنیا و آخرت شامل اعضای آن خانواده می شود و محلی برای رفت و آمد ملائکه الهی خواهد بود که این از رسالت مادران است. داشتن خانواده ای سرشار از فضایل و صفات پسندیده نیز از وظایف مادران است؛ آن ها با ایجاد چنین کانونی، می توانند خانه ای سرشار از آسایش و آرامش ایجاد کرده و شاهد پیش رفت های معنوی فرزندان شان در چنین بستری باشند.

منبع: مجله پیام زن/ شماره 274/زهره حاجی بابایی

منابع:

– قرآن کریم.

– نهج البلاغه.

– آمدی، عبدالواحد (1378)؛ غرر الحکم و دررالکلم.

– کلینی، جعفر بن محمد بن اسحاق (1359)؛ اصول کافی، انتشارات اسلامیه.

– طبرسی، حسین بن محمد (1407)؛ مستدرک الوسائل.

– محمدی ری شهری، محمد (1377)؛ میزان الحکمه، تهران: دارالحدیث.

– مجلسی، محمدباقر (1404)؛ بحارالانوار، بیروت: الوفا.

ديدگاه ها در اين مطلب .

طراحی و اجرا توسط : امید حسینایی