سندروم شیهان (نویسنده: دکتر پروین رهبر) | خانواده مطهر

سندروم شیهان (نویسنده: دکتر پروین رهبر)

Shihan

سندروم شیهان مجموعه ای از علایم است که در یک زن باردار که در طی زایمان (زایمان طبیعی و سزارین) دچار خونریزی شدید و افت فشار خون واضح شده ایجاد می گردد. این بیماری را نارسایی غده هیپوفیز بعد از زایمان نیز می گویند.

خونریزی شدید در طی زایمان نادر است و سندروم شیهان نادر تر از آن می باشد. با وجود آن که روز به روز میزان آن در حال کاهش است ولی هنوز در کشور های در حال رشد یک خطر بزرگ برای زنان باردار به حساب می آید.

همانطوریکه می دانید هیپوفیز غدة بسیار کوچکی است که در قاعدة مغز قرار دارد و هورمون های زیادی را در بدن تولید می نماید. در حقیقت کنترل اعمال حیاتی بدن را بر عهده دارد. این غده در حاملگی بزرگ شده و خیلی حساس به کاهش جریان خون بدن می باشد.

هورمون های مترشحه از غدة هیپوفیز

  • هورمون رشد: این هورمون رشد استخوان ها و بافت های بدن را کنترل می کند و تعادل بین عضله و چربی را تنظیم می نماید.
  • هورمون ترشح کننده شیر ( پرولاکتین)
  • هورمون های غدد تناسلی (پروژستون و استروژن): این ها باعث زایایی فرد می شوند
  • هورمون های تیرویید که متابولیسم بدن را تنظیم می کنند.
  • هورمون های آدرنال (غدة فوق کلیه): از عوارض کاهش هورمون های این عضو، کاهش فشار خون و از دست رفتن وزن بدن می باشد.

 زمانیکه در طی زایمان به علت ریسک فاکتورهایی که در بالا ذکر گردید، خونریزی شدید پیش بیاید، غدة هیپوفیز دچار کم خونی شده و مرگ بافتی در آن رخ می دهد. نتیجتاً این غده توانایی خود را برای کارکردن درست از دست می دهد.

ریسک فاکتورها

هر شرایطی که شانس خونریزی شدید و بدنبال آن افت فشار خون شدید را در طی زایمان ایجاد نماید ممکن است سبب سندروم شیهان شود.

عوامل متعددی برای خونریزی شدید و افت فشار خون وجود دارد که دو عامل شاخص آن یکی چند قلویی (دو قلوی، سه قلویی و …) و دیگری مشکلات جفت همچون جفت سر راهی و جدا شدن زودرس جفت می باشد.

علائم

در بسیاری از مبتلایان علائم این بیماری غیر اختصاصی بوده و اغلب با دیگر بیماری ها اشتباه می شود. معمولا نشانه های این سندروم به آهستگی و به مرور ظاهر می گردد. گاهی بعد از ماه ها و سال ها آشکار می شود. در بعضی ها در همان دوران شیر دهی علائم را خواهند داشت. در مواردی بدنبال یک استرس شدید همچون عمل جراحی و یا یک عفونت شدید، کاهش هورمون های غدة آدرنال یا فوق کلیه ظاهر می گردد و چنانچه درمان صورت نگیرد می تواند تهدید کنندة زندگی باشد. هورمون اصلی آدرنال کورتیزول (کورتن) است که برای بدن بسیار ضروری است و این هورمون ها باعث مقاومت بدن در مقابل استرس می شوند. علائم سندروم شیهان ناشی از کاهش ترشح هورمون ها از غدة هیپوفیز می باشد.

نشانه ها عبارتند از:

  • عدم ترشح شیر در دوران شیردهی
  • قطع عادت ماهیانه و یا تاخیر زیاد در آن بعد از زایمان
  • کاهش موهای ناحیه تناسلی و در زیر بغل
  • کاهش فعالیت مغزی- کاهش وزن- کاهش گرمای بدن به علت کاهش فعالیت تیرویید
  • کاهش فشار خون و ایجاد خستگی مفرط: خستگی از علائمی است که اغلب مادران سالم بعد از زایمان وجود دارد و می تواند باعث اشتباه تشخیصی شود.
  • کاهش تمایلات جنسی

و بساری از علائم دیگر

شایع ترین علامت سندروم شیهان عدم وجود شیر در زمان شیردهی می باشد.

نارسایی هیپوفیز در این بیماری درجات مختلفی دارد. قطع عادت ماهیانه بعد از زایمان از دیگر علائمی است که شایع می باشد. معمولا سایر نشانه ها زمانی پیدا می شود که صدمه به هیپوفیز شدید باشد.

نکته بسیار جالب این است که حداقل 75 درصد از نسج هیپوفیز باید از بین رفته باشد تا علائم شدید ظاهر شود. در تحقیقات دیگر ذکر شده که اگر 30 درصد از نسج هیپوفیز سالم باشد، نارسایی اتفاق نمی افتد.

موارد استثنایی از مبتلایان به این سندروم وجود داشته که ترشح شیر بعد از زایمان کاملاً طبیعی بوده و فرد مجدداً باردار نیز شده است. این نشان می دهد در موارد نادری ممکن است هیپوفیز خود بخود ترمیم شود و دوباره بتواند فعالیت طبیعی خود را از سر بگیرد.

تشخیص

در صورتیکه شک بر وجود سندروم شیهان باشد، پزشک معالج، شما را به یک اندوکرینولوژیست (متخصص غدد) معرفی خواهد نمود.

تشخیص این سندروم می تواند خیلی مشکل باشد. بسیاری از علائم آن ممکن است در بیماری های دیگر نیز وجود داشته باشد.

برای تشخیص صحیح به اطلاعات زیر نیازمندیم:

سابقه پزشکی شما از جمله عوارض و مشکلاتی را که در حین زایمان داشته اید. مهم نیست که چند سال از زایمانتان گذشته باشد، اگر در زمان شیردهی شیرنداشته اید و یا بعد از زایمان عادت ماهیانه شما قطع شده است، این دو نشانه مهم همراه با خونریزی شدید در حین زایمان می تواند منجر به تشخیص این سندروم شود.

تست های لازم آزمایش خون است که برای بررسی سطح هورمون های بدن انجام می گردد. و همچنین انجام MRI و یا CT اسکن می باشد که برای چک کردن سایز هیپوفیز به خصوص برای رد کردن تومور آن می باشد. تومور هیپوفیز یکی از مواردی است که می تواند باعث نارسایی غده هیپو فیز شود.

هیپوفیز در قاعده مغز در جایی به نام زین ترکی قرار گرفته است. در سندروم شیهان در MRI و CT اسکن زین ترکی خالی بوده یعنی در حقیقت هیپوفیز از بین رفته و یا بسیار کوچک شده است.

 درمان

درمان آن دادن هورمون برای تمام عمر است. مثل کورتن برای غدة فوق کلیه، هورمون تیرویید، هورمون استروژن و پروژسترون برای غدة تناسلی و هورمون رشد.

چنانچه با درمان علایم بهبود یافت، نباید داروها قطع گردد، چون علایم بعد از قطع آن برگشت می نماید. آزمایش ها ابتدا هر 6 ماه یک بار و سپس سالی یک بار انجام می گردد. هورمون های زنان را تا سن یائسگی ادامه می دهند.

پیشگیری

چنانچه وضعیت جفت قبل از زایمان بررسی شود و مشکلات مربوط به آن زود تشخیص داده شود می توان با مراقبت کافی از خونریزی شدید در حین زایمان جلوگیری نمود.

در مورد دو قلویی و چند قلویی می توان با مانیتورینگ دقیق در حین زایمان، از عوارض آن جلوگیری کرد.

بنابر این مثل همیشه پیشگیری بسیار آسانتر و موثرتر از درمان است.

ديدگاه ها در اين مطلب .

طراحی و اجرا توسط : امید حسینایی