عدم سازگاری خون مادر و جنین (بیماری RH در جنین): دکتر پروین رهبر | خانواده مطهر

عدم سازگاری خون مادر و جنین (بیماری RH در جنین): دکتر پروین رهبر

 

این حالت زمانی اتفاق می افتد که خانم باردار، گروه خون -RH داشته و جنین او دارای گروه خون با +RH باشد. در انسان چهار گروه خونی A,B,AB,O وجود دارد. گروه خون هر فردی یکی از این چهار تیپ می باشد. چنانچه فاکتور RH را داشته باشد +RH است و در صورتیکه فاکتور RH را نداشته باشد -RH است.

فاکتور RH در حقیقت یک پروتئین است که بر روی سلول قرمز قرار گرفته است. دریافت فاکتور RH ارثی است و از والدین به فرزند منتقل می شود. بیشتر مردم +RH هستند. اگر زن بارداری دارای -RH باشد و همسرش دارای +RH  باشد، 50 درصد فرزندانشان دارای +RH می شوند. بنابراین خطر بیماری عدم سازگاری خون مادر و جنین در آنها وجود دارد. زمانیکه شما -RH باشید ولی جنینی که در شکم دارید +RH باشد ممکن است فرزند شما مبتلا به بیماری RH یا ناسازگاری خون مادر وجنینن شود.

البته باید بخاطر داشته باشید که این بیماری در حاملگی اول اتفاق نمی افتد بلکه در حاملگی های بعدی است.

چگونه مشکل ایجاد می گردد؟

در زمان بارداری ، بطور طبیعی مقداری از خون جنین وارد رگ های مادر شده و با خون او مخلوط می گردد. این اختلاط خونی بیشتر در حین زایمان اتفاق می افتد. منتهی اگر زن باردار -RH باشد و جنین +RH ، این مخلوط شدن خون مادر و جنین که طبیعی می باشد، مشکل ایجاد می نماید. یعنی بدن مادر، گلبولهای قرمز  دریافت کرده از طرف جنین را بعنوان یک مادۀ خارجی و غریبه بحساب آورده و بر علیه آن آنتی بادی می سازد. از طرفی برای اینکه به میزان کافی آنتی بادی در بدن مادر بر علیه جنین تولید شود ، نیاز به زمان دارد . به همین دلیل حاملگی اول بخوبی خاتمه می یابد.جالب است که با هر حاملگی بعدی شدت بیماری درجنین بیشتر خواهد بود. زیرا با گذشت زمان حساسیت مادر بیشتر می شود.

آنتی بادی های تولید شده در بدن مادر از جفت عبور کرده و به جنین می رسد و به گلبولهای قرمز او حمله کرده و باعث از بین بردن آنها می شود. با این عمل کم خونی در جنین ایجاد می گردد. با کم شدن تعداد گلبولهای قرمز در جنین اکسیژن رسانی به جنین دچار اشکال می گردد و همچنین از خراب شدن گلبولهای قرمز جنین ماده ای بنام بیلیروبین، به مقدار زیادی تولید می شود و کبد که مسئول دفع آن می باشد با مقدار زیادی از آن روبرو شده و کارش دچار اشکال می گردد و در نتیجه ایجاد زردی در نوزاد می نماید.

علائم:

از حد خفیف تا کشنده دیده می شود . در خفیف ترین فرم آن کم خونی در جنین مختصر بوده و زردی بعد از تولد دارد. معمولآ علائم مهم دیگری ندارد.

در نوع متوسط این بیماری، پوست و سفیدی چشم نوزاد کاملآ زرد بوده(ایکتر)و کم خونی متوسط دارد . حرکات عضلانی او شل بوده و بی حال می باشد.در موارد شدید بیماری، بعلت رسوب بیلیروبین در مغز ، عوارض مغزی مثل اختلات حرکتی ، شنوایی و گفتاری وجود داشته و نوزاد دچار عقب افتادگی ذهنی می گردد. پوست کاملآ متورم و دچار ادم می باشد. صرع یکی از عوارض موارد شدید این بیماری است. زیاد بودن مایع آمنیوتیک یکی از علائم قبل از زایمان است. مرگ داخل رحم در نوع شدید زیاد است.

تشخیص:

مادر علائمی ندارد .فقط گروه خون او -RH است وهمچنین تست کومبس غیر مستقیم مثبت دارد(تست مخصوص بیماری RH).

لازم بذکر است که این بیماری معمولا از حاملگی دوم به بعد است.کومبس مثبت یعنی مادر آنتی بادی ضد RH را دارد. پزشک معالج ، میزان تست کومبس را در طول بارداری چک می کند و همچنین جنین را از طریق سونوگرافی بررسی می نماید

این بیماری قابل پیشگیری است. با از استفاده از آمپول گاماگلوبولین (روگام)می توان از این بیماری جلوگیری کرد.این تزریق دو بار در حاملگی انجام می گردد. یکی بین هفتۀ 28-32 و دیگری در طول سه روز اول بعد از زایمان.در حقیقت ایمونوگلوبولین ضد RH مثل یک واکسن عمل می کند . و از تولید آنتی بادی ضد RH که می تواند برای جنین خطرناک باشد جلوگیری می کند. بخاطر این داروی مؤثر، بیماری RH امروزه نادر است.در حقیقت مادر در همان حاملگی اول داروی ایمونوگلوبولین ضد RH را دریافت داشته و این دارو، سلولهای جنینی با +RH را که با خون مادر آمیخته شده است از بین می برد.

درمان

بسته به شدت بیماری دارد . در نوع خفیف زردی بچه،بعد از تولد با نور درمانی قابل درمان است .معمولآ علائم دیگری ندارد و در صد زیادی از نوزادان مبتلا بهبودی کامل پیدا خواهند کرد. در طول باردای می توان با آمنیوسنتز میزان کم خونی جنین را مشخص کرد . اگر کم خونی شدید باشد می توان در حالیکه جنین در رحم است از طریق بند ناف تزریق خون با -RH داشت.البته این کار ریسک پذیر است به همین علت بعضی از پزشکان آنرا به بعد از تولد موکول می نمایند. کم خونی واضح  در نوع شدید آن دیده می شود.

ریسک فاکتور ها:در زن باردار با -RH عوامل  زیر می تواند خطر ایجاد بیماری ارهاش را در جنین فراهم آورد:

سابقۀ تزریق خون در بارداری

سابقۀ سقط جنین-ضربه به مادر در حین بارداری

خونریزی واژینال در زمان حاملگی

پارگی کیسۀ آب(لیک مایع آمنیوتیک)

حاملگی خارج از رحم.

دو مطلب مهم : نخست اینکه وقتی شما -RH هستید و جنین شما هم -RH است هیچ خطری برای جنین شما وجود ندارد.

دوم اینکه اگر با وجود اینکه  شما وفرزندتان هر دو، -RH هستید ولی شما آنتی گلوبولین ضد RH تزریق کرده اید اصلآ نگران نباشید چون آمپول روگام هیچ خطری برای شما و فرزندتان فراهم نمی نماید.

نهایتآ زنان باردار با -RH باید بخاطر بسپارند که به محض باردار شدن به پزشک خود مراجعه نمایند ، بخصوص اگر حاملگی اول باشد.مراقبت دقیق در حاملگی اول تا حدودی سلامتی حاملگی های بعدی را از نظر بیماری RH تآمین می نماید.

با اینحال تحت نظر بودن دقیق را در حاملگی های بعدی  نباید فراموش کرد.

ديدگاه ها در اين مطلب .

طراحی و اجرا توسط : امید حسینایی