ماه صیام، ماه خداوند ذوالعطی است: دکتر محسن بهشتی پور | خانواده مطهر

ماه صیام، ماه خداوند ذوالعطی است: دکتر محسن بهشتی پور

سلام و عرض ادب؛ ما را در این شب نورانی و پرخیر و فضیلت پذیرا باشید. ” سفره ی ذکر تو بر سجاده ی نماز باز شد”.  درمورد این ماه گفتنی بسیار است و فرصت کم…. روزها، به شتاب، از پی هم می آیند؛ و آدمی در حسرت یافتن راهی برای جاودانگی، چهار سوی زمین را هروله می کند. دستان کوتاه فناوری هرگز به آسمان ابدیت نخواهد رسید، و چشمان کور رنگ تمدن، هیچ گاه رنگین کمان تجلی را باز نخواهد داشت. ما بر گرده زمین کهنسال، قرن هاست، بهار را به تابستان و تابستان را به پاییز و پاییز را به زمستان گره زده ایم؛ و در جستجوی گمشده ی خویش، جهان را غربال کرده ایم. کجاست او، که نخستین پناه  و واپسین امید آدمیان است؟ کجاست او، که هست و هستی به اوست و جز او هیچ نیست؟

کاش در اين رمضان لايق ديدار شوم

سحري با نظر لطف تو بيدار شوم

کاش منت بگذاري به سرم مهدي جان

تا که همسفره تو لحظه افطار شوم

رمضان، ماه روزه و ماه نهم از ماه های قمری بین شعبان و شوال است، رمضان از مصدر «رمض» به مفهوم شدت گرما و تابش آفتاب بر رمل… معنا شده است. انتخاب چنين واژه‌اي به راستي از دقت نظر و لطافت خاصي برخوردار است چرا که سخن از گداخته شدن است و شايد به تعبيري دگرگون شدن در زير آفتاب گرم و سوزان نفس و تحمل ضربات بي امانش، زيرا که رمضان ماه تحمل شدائد و عطش است.

در قرآن مجید یک بار «رمضان‏» و چهارده بار صوم و صیام و صائمین و صائمات … آمده است. شَهْرُ‌ رَ‌مَضَانَ الَّذِي أُنزِلَ فِيهِ الْقُرْ‌آنُ … ماه رمضان است که در آن فرو فرستاده شد. دستور روزه در” آیه 179 سوره بقره” طرح شده است:

يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا كُتِبَ عَلَيْكُمُ الصِّيَامُ كَمَا كُتِبَ عَلَى الَّذِينَ مِن قَبْلِكُمْ لَعَلَّكُمْ تَتَّقُونَ

رسول خدا (ص) مي‌فرمايند:”اى مردم ماه خدا با بركت و رحمت و آمرزش به شما رو كرده است، ماهى است كه پيش خدا بهترين ماه است و روزهايش بهترين روزها و شب‌هايش بهترين شب‌ها و ساعاتش بهترين ساعات”.

حضرت علي(ع) در حديثي مي‌فرمايند:” بر شما باد در ماه رمضان به استغفار و دعاى زياد. اما دعاهاى شما دافع بلا از شماست. و اما استغفار شما از بين برنده گناهان است”. بنابراين از وظايف روزه داران در اين ماه، دعا و درخواست‏ حوايج از حضرت حق است كه بنده احساس نياز به پيشگاه بى نياز كرده، و دست‌هاى احتياج خويش را به درگاه او دراز مي‌كند.

پیامبر اکرم(ص): هرکس در این ماه روزه دار مؤمنی را “افطار دهد”، ثواب آزاد کردن بنده ای به او عطا خواهد شد و گناهان گذشته اش مورد عفو قرار خواهد گرفت . . .

ماه رمضان در گستره زبان و ادب پارسی دری، جلوه های بی بدیل دارد. شاعران از زاویه های مختلف به رمضان نگریسته اند. قله های ادب و فرهنگ در لحظه های حضور شکوهمند”معنا” چونان شيفته و دلباختهء معشوق می شدند که جز حضور او جلوه هیچ موجودی را بر نمی تافتند.

درمیان شاعران سبک عراقی، حضرت مولانا چونان بی پرده از ماه رمضان ستایش نموده است که در آثار دیگر شاعران این ستایش، هیجان و شور کمتر دیده می شود. گویی که او همزمان با حلول ماه رمضان، سرشار از حضور معبود می شد و در ضیافت ذات هستی بخش نشئه “شراب مشتاقی” را با دل و جان احساس می نمود. مولانا در حالی که لبریز از بادهء رمضان و غرق در حضور معبود است مي گويد:

ماه رمضان آمد آن بند دهان آمد

زد بر دهن بسته تا لذت لب بيند

آمد قدح روزه بشكست قدح‌ ها را

تا منكر اين عشرت بي‌ باده طرب بيند

در اندیشه مولانا، شراب روحانی و”باده” روح انگیز ماه رمضان، قابل مقایسه با لذت جسمانی و عیش و طرب  مهمانی های ظاهری نیست؛ بلکه مولانا برای ثبوت این لذت روحانی به کسانی که منکر این جشن روحانی و منکر “تماشای جان”  درماه رمضان می شوند، می گوید که با آمدن ماه رمضان تمام جام ها و نوشیدنی های خوش طعم دنیایی رنگ می بازد و کسی که جشن معنا را انکار می کند، اگر از لذت های جسمانی و تن پروری های اشرافی صرف نظر کند به روشنی در خواهد یافت که « سبوی معنا» و « خوان آسمانی» لذتی  وصف ناپذیر دارد. به باور مولانا اگر کسی بتواند کودک وجود و « طفل جانش» را از « شیر شیطان» باز دارد و با « قوت نور» تغذیه کند همپا با فرشته گان و فراتر از آن ها به معراج «عالم لاهوت» می رود.

این دهان بستی دهانی باز شد

تا خورنده لقمه‌ های راز شد

لب فروبند از طعام و از شراب

سوی خوان آسمانی کن شتاب

گر تو این انبان زنان خالی کنی

پر ز گوهرهای اجلالی کنی

طفل جان از شیر شیطان باز کن

بعد از آنش با ملک انباز کن

او، تنها در مثنوی هایش به رمضان بسنده نکرده؛ بلکه در مجموعه « غزلیات شمس» نیز غزل های شور انگیزی راجع به اهمیت و جایگاه ماه رمضان دارد. در غزل زیبای « آمد رمضان و عید  باماست» در بیت پارادوکسیکال، می گوید روزه قفل دهان جسم است؛ اما این قفل، کلید در رحمت و کلید «دهان روح» نیز مي باشد. با بسته شدن دهان« تن» چشم دل گشوده می گردد.

فواید روزه داری

مثل یک چشم به هم زدن وارد ماه مبارک رمضان می شویم، ماهی سراسر رحمت و برکت و زیبایی. ماه مبارك رمضان، ماه خير و بركت، ماه انسان ساز و ماه نزول بركات است كه هرچه انسان كامل تر باشد از فوايد اين ماه بيشتر بهره مي‌برد. چه دلنشین است مناجات های زیبای سحر که بانگ زیبای آن هنگام سحر روح را نوازش می دهد و چه زیبا است ربناهای پیش از افطار که ندای توفیق یک روز روزه داری دیگر را سر می دهد. چه زیبا است، همنشینی با خوبان و آبروداران درگاه حق تعالی. یاد شب های زیبای قدر و پرواز ملائکه بر فراز زمین و آسمان. پروردگارا ! از تو درخواست داریم این حال و هوای زیبای مهمانی را همیشه در ما زنده بدار.

در این ماه، دوستی، مهربانی، همبستگی و کمک به دیگران معمولا پر رنگ ‌تر از خشم، تنفر، عصبانیت و تفرقه است. در ماه رمضان از سوی خدا برای همه مسلمانان دستور روزه داری رسیده است. همین روزه داری است که بین امت اسلام وحدت ایجاد می کند، چرا که با روزه گرفتن حس نوع دوستی در انسان تقویت می شود.

براساس آخرین یافته‌ها و تحقیقات علمی، روزه داری موجب کاهش استرس و اضطراب در بین افراد می‌شود. خداوند می خواهد با گرفتن روزه، بین مسلمانان نوعی برادری که بالاتر از نوع دوستی است، ایجاد شود و با اطلاع از حال هم دیگر بتوانیم جامعه زیباتری به وجود آوریم. روزه ؛ تقویت کننده حس صبر و استقامت است و با گرفتن روزه صحیح می توان بر دشمن درونی غلبه نمود. زمانی که انسان به فواید روزه پی ببرد، هرگز دست از آن برنمی دارد. روزه برای نزدیک شدن به خدا و رسیدن به تقواست و با روزه می توان جامعه سالم تری داشت.

روزه از نظر بهداشت جسم و سلامت ‏بدن و همچنین ابعاد ديگر آن داراى فوايد فراوانى است، روزه فواید جسمی و روحی فراوانی برای انسان در بردارد و روزه داری، شفا بخش جسم و همچنین توان بخش، جان انسان است. تحقیقات ثابت می‌کند روزه داری درست که با کاهش 20 تا 30 درصد مصرف غذا همراه است، نتایجی چون کم شدن چربی‌های ذخیره، کم شدن میزان چربی خون و کلسترول و نیز فعال شدن سیستم ایمنی بدن را به دنبال دارد.

سفره افطار در رمضان

به گفته پزشکان، در مدت روزه داری، دستگاه گوارش برای چندین ساعت خالی می‌ماند و در واقع این دستگاه و سایر دستگاه‌ هایی که به گونه‌ای در هضم و جذب مواد غذایی دخالت دارند، استراحت کرده و پس از روزه داری به شیوه بهتری اعمال خود را انجام خواهند داد. روزه در سلامت معده و پاكسازى آن از انواع غذاها كه موجب انواع بيمارى‏ هاست اثرات فوق العاده‏ اى دارد.  زیرا معده مركز بيماري ها است.

پيامبر خدا فرمود: «المعدة بيت كل داء، و الحمئة راس كل دواء»

معده مركز و خانه هر دردى است، و پرهيز و اجتناب (از غذاهاى نامناسب و زياد خورى) اساس و راس هر داروى شفابخش است.

فوائد كم خورى از نظر بهداشت و تندرستى جسم و روح

درست است كه آدمى تاب گرسنگى زياد را ندارد، اسلام هم نخواسته است كه انسان خود را در زحمت تحمل گرسنگى زياد قرار دهد، بلكه دربعضى روايات رسيده است: «اللهم اعوذ بك من الجوع‏» خدايا از گرسنگى به تو پناه مى‏ برم، ولى در عين حال بايد متوجه بود، كه مقدارى از گرسنگى براى انسان لازم است! و فوائد بسيارى در بر دارد، و بر عكس پرخورى و سيری بيمارى زيادى به همراه مى‏ آورد.

از نظر بهداشت و تندرستى، بايد غذا كمتر مصرف شود، و هنوز اشتهاء تمام نشده، دست ازغذا خوردن بكشد. به تجربه  ثابت‏ شده است، افرادى كه كم مى‏ خورند، از كسانى كه هميشه سير مى‏ خورند سالم‏تر مى‏ باشند، و تن درست‏ ترند. روزه در حقیقت باعث استراحت معده می‌شود. در حالت روزه، اسید معده به جای غذا به وسیله صفرا، خنثی می‌شود و زخم معده ایجاد نمی‌شود. به همین دلیل افراد روزه دار باید بدانند که پرخوری، خود موجب زیان‌های چشم گیری برای دستگاه هاضمه می‌شود. پیروی از یک برنامه غذایی صحیح در ایام ماه مبارک رمضان از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است تا هم بتوان عادات غذایی غلط را اصلاح کرد و هم از برکات معنوی این ماه بهره برد.

روزه داری و چربی خون بالا

طی مطالعات صورت گرفته روزه گرفتن برای افراد مبتلا به چربی خون بالا مفید است و میزان چربی‌های نامطلوب موجود در خون را تنظیم کرده و موجب افزایش میزان چربی مفید خون در بدن می‌شود.

برخی از بیماران مبتلا به دیابت نوع دوم تحت نظر پزشک معالج و یک متخصص تغدیه می‌توانند روزه بگیرند و از اثرات مفید روزه بهره‌مند شوند.

روزه داری در اغلب بیماری‌هایی که عادات غلط غذایی، چاقی و افزایش وزن در بروز آن‌ها دخالت دارد نقش موثری در بهبودی این نوع بیماری‌ها دارد.

سالمندان هنگام روزه گرفتن باید مراقب کاهش میزان آب بدن و کاهش قند خون باشند چرا که این عوامل منجر به ایجاد سرگیجه در این افراد می‌شود.

زنان باردار که در ماه‌های اول بارداری هستند نیز باید مراقب مشکل کمبود غذایی در ماه مبارک رمضان باشند.

افراد دارای مشکل زخم معده و بیماری‌های گوارشی حتما باید با نظر پزشک معالج خود روزه بگیرند.

بیماران دیابتی نوع یک (وابسته به انسولین) قادر به روزه داری نیستند. دیابتی‌های نوع یک به دلیل داشتن برنامه و وعده‌های غذایی با فاصله معین و منظم قادر به گرفتن روزه نیستند. برخی افراد میانسال که دیابت نوع دو خفیف و کنترل شده دارند، می‌توانند زیر نظر پزشک در روزهای کوتاه سال روزه بگیرند.

روزه داری نباید موجب پرخوری به هنگام سحر و افطار و بی نظمی در خواب شب شود و در صورت رعایت این مسایل، روزه داری صحیح به کاهش استرس‌ها منجر می‌شود.

مصرف نشاسته و پروتئین در ماه مبارک رمضان، انرژی بدن را تامین می‌کند. غذاهای گوشتی می‌تواند پروتئین مورد نیاز بدن را در ماه رمضان تامین کند. روزه داران از خوردن غذاهای شور در این ماه پرهیز کنند و حتی الامکان در این ماه، نمک را با احتیاط مصرف کنند. مصرف نمک و غذاهای شور فقط عطش روزه دار را بیشتر خواهد کرد. هموطنان روزه دار باید بدانند که استفاده از انواع میوه و سبزیجات، می‌تواند جایگزین مناسبی برای مواد غذایی پرنمک باشد. همچنین مصرف شیر فراوان نیز سبب رفع تشنگی می‌شود. استفاده از غذاهایی که آسان هضم می‌شود و باعث جذب انرژی لازم در بدن می‌شود، به روزه داران توصیه می‌گردد. روزه داران در این ماه از افراط در مصرف مواد غذایی پرهیز کنند.

استفاده از آب کافی در ماه رمضان برای سلامت پوست و بدن ضرورت غیر قابل انکاری دارد. استفاده از کرم‌های مرطوب کننده همزمان با نوشیدن آب کافی در فواصل افطار و سحر، روش مکملی برای حفط سلامت پوست است. درصورت عدم رعایت این موضوع، کم آبی در پوست و بدن تنها با جذب آب فراوان رفع می‌شود. استفاده از کرم‌های مرطوب کننده استاندارد، باعث ایجاد طراوت و نشاط در پوست‌های خشک می‌شود. روزه داران مصرف میوه و سبزیجات تازه را در برنامه غذایی خود قرار دهند تا بتوانند شادابی و تازگی پوست خود را حفظ کنند.

اگرچه برای روزه داران  واقعی فواید روزه و آثاری كه بر جسم آنها دارد هدف اصلی نیست، اما به هرحال در روایات بر این نكته تاکید شده است كه گذشته از آثار معنوی، روزه ماه رمضان در سلامت جسمی روزه داران هم مؤثر است. اما نباید فراموش كرد كه تنها در شرایطی می توان انتظار داشت كه روزه دار سلامت جسم و روح را به دست آورد كه مطابق اصول صحیحی باشد. مثلاً روزه می تواند با كاهش وزن بدن، سبب كاهش فشار بر مفاصل استخوانی پا، كمر و سایر اندام ها شود؛ البته در صورتی كه شخص روزه دار در خوردن افطاری و سحری طوری زیاده روی نكند كه بعد از پایان ماه رمضان اضافه وزن پیدا كند. رعایت توصیه های زیر می تواند به یك روزه داری سالم كمك كند.

توصیه هایی برای افطار

1- بیشتر انرژی بدن باید با خوردن سحری تامین شود. پس افطار را سبك بخورید تا شكم سنگین نشود.

2-غذای افطار باید سبك و پركالری بوده و سریع هضم شود. مثل: خرما، شعله زرد، مقداری كمی شیر و چای  كمرنگ. شما هم حتماً از غذاهای كم حجم استفاده كنید تا به معده فشاری وارد نشود.

3- بهتر است با چای شیرین و خرما روزه خود را باز كنید و حتی المقدور از نوشیدن آب زیاد بپرهیزید؛ چون این كار باعث بی حالی، ضعف و درد معده خواهد شد.

4- موقع افطار مایعات زیادی مصرف نكنید؛ چرا كه مصرف مایعات در این زمان، سبب سوء هاضمه می شود، اگرچه در ساعات بعد از افطار نوشیدن آب زیاد مفید است.

5- در زمان افطار و سحر از خوردن غذاهای پرچرب خودداری كنید.

توصیه هایی برای سحری

1- فراموش نكنید كه پرخوری در هنگام سحر نه تنها از احساس گرسنگی در ساعات انتهایی روز جلوگیری نمی كند، بلكه در ساعات ابتدایی بعد از سحر، فشار زیادی را به معده و دستگاه گوارشی فرد وارد می كند كه سبب بروز علائمی نظیر سوء هاضمه، درد و نفخ معده می شود.

2- در ماه رمضان سعی كنید شب ها زود بخوابید تا بتوانید سحر به موقع ( تقریباً 1/5 ساعت قبل از اذان صبح ) بیدار شوید. با این روش از ورود مقدار زیادی غذا و مایعات به معده و تجمع آنها جلوگیری می كنید و هضم غذا نیز راحت تر خواهد بود.

3- بیدار نشدن برای سحری كاملاً اشتباه است و در طولانی مدت سبب ضعف و بی حالی روزه داران خواهد شد.

4- در سحر از مواد غذایی پروتئین دار ( تخم مرغ، حبوبات، لبنیات و گوشت ) استفاده كنید و به جای نوشیدن آب زیاد، میوه های آب دار بخورید.

5- مایعات توصیه شده برای سحری باید به تدریج نوشیده شوند. یك لیوان آب میوه و یك لیوان شربت عسل  یا قند اثر مفیدی خواهد داشت. در سحر از مواد غذایی پروتئین دار ( تخم مرغ ،حبوبات ، لبنیات و گوشت ) استفاده كنید و به جای نوشیدن آب زیاد، میوه های آب دار بخورید.

6- رژیم غذایی سحر بهتراست شامل مواد غذایی متنوع باشد. این نكته برای نوجوانان اهمیت بیشتری دارد و باید از مواد غذایی قندی، پروتئین دار و پر انرژی استفاده كنند.

7- از مصرف نمك زیاد خودداری كنید، چون نمك زیاد سبب دفع مایعات از بدن و احساس تشنگی در ساعات روز خواهد شد. با یك رژیم غذایی معمولی، نمك كافی به بدنتان خواهد رسید و نیازی به مصرف نمك اضافی نیست.

8- بعد از خوردن سحری حتی الامكان نخوابید، چون وضعیت درازكش، سبب برگشت مواد به مری و ترش كردن می شود و گذشته از آن فردای آن روز احساس خوبی نخواهید داشت. این كار در دراز مدت باعث سوزش سردل و بیماری ” رفلكس معده و مری ” می شود. در این بیماری غذا از معده و مری بر می گردد و به اصطلاح احساس ” ترش کردن” را گویند.

توصیه هایی دیگر برای روزه داران

1- اول ساعات بعد از سحری و سپس ساعات بعد از افطار به ترتیب برای مطالعه دانش آموزان و دانشجویان وقت مناسبی است.

2- ورزشكاران در ماه رمضان نسبت به افراد عادی نیاز بیشتری به پروتئین، قند و ویتامین ها دارند. باید حدود 3 ساعت بعد از افطار ورزش را شروع کرد تا غذای مصرف شده فرصت هضم پیدا كند. بین خوردن غذا و شروع ورزش باید فاصله ای باشد كه جریان خون بتواند به راحتی به عضلات بدن برسد.

3- درماه رمضان تمرینات ورزشی سبك تر باشد، زیرا بدن نمك و آب زیادی در جریان ورزش از دست می دهد و در ورزش های شدید منجر به ضعف شدید بدن می شود. ورزشكار باید تا سحر به تدریج مایعات زیادی مصرف كند كه نیازهای بدنش تامین شود.

4- خرما، سوپ، سبزیجات و شیر برای افطار ورزشكاران توصیه می شود.

5- در صورتی كه فردی بعد از افطار قصد تمرین ورزش سنگین یا مسابقه ورزشی را دارد بهتر است قبل از شروع مسابقه، هنگام افطار از گوشت، زرده تخم مرغ و ماهی استفاده كند. مصرف مایعات فراوان از جمله آب میوه ها قبل از ورزش هم مناسب است.

6- میزان انرژی تامین شده از پروتئین در ورزشكاران باید حدود 15 درصد و حداكثر 20 درصد باشد؛ چون پروتئین زیاد، مناسب نیست و سبب تولید مواد زاید در خون و احساس خستگی در حین ورزش می شود. روزه داری نباید موجب پرخوری به هنگام سحر و تغییرات بی نظمی در خواب شود و در صورت رعایت این مسایل، روزه داری صحیح به کاهش استرس‌ها منجر می‌شود.

ديدگاه ها در اين مطلب .

طراحی و اجرا توسط : امید حسینایی