اثرات مثبت نگارش و نوشتن خاطرات درانسان:دکتر محسن بهشتی پور | خانواده مطهر

اثرات مثبت نگارش و نوشتن خاطرات درانسان:دکتر محسن بهشتی پور

 

یکی از روش های بسیار مهم  و اثر گذار در زندگی انسان ها، نوشتن ونگارش اتفاق های روزانه شان است. بر روی کاغذ آوردن خاطرات روزانه یا احساسات و تجربیات شخصی، فعالیت بخشی از مغز که مسئول کنترل احساسات می باشد را، بیشتر می‌کند. کیفیت نوشتن خاطرات یا اشعار سروده شده هیچ اهمیتی ندارد، آنچه مهم است تاثیر آن‌ها برآرام کردن انسان است. به این ترتیب روند نوشتن و نگارش تاثیر فراوانی بر انسان دارد. در حقیقت  نوشتن و قصه گفتن در واقع وسيله اي براي مقابله و کنار آمدن با تغييراتي است که ما در طول روز با آن روبرو مي شويم.

البته بایست به این مهم توجه داشت که همه آدم ها لزوماً داستان پرداز نیستند، اما مي توانند حوادث و ماجراهاي زندگي خود را بنویسند، زیرا نوشتن و نگارش  کمکي است به التيام تألمات روحی آنها. صحبت کردن از احساسات، ادراکات، نقطه نظرها و خاطرات هميشه اقدامي در جهت تخفيف تألمات رواني است. بازگفتن آنچه در ذهن داريم، وزنه هاي بسته شده به روح و روان ما را سبک مي کند. بسياري از مذاهب از اين مفهوم براي التيام هاي معنوي استفاده کرده اند.روان شناسي نوين امروزي نيز از اين روش بهره فراوان مي گيرد با آنکه گفتگو کردن، متدوال ترين روش خود افشايي است، ولیکن  به  رشته تحرير در آوردن افکاري که به ذهن خطور مي کند نيز به شدت درمان کننده است. نوشتن خاطرات و وقايع روزانه درمان بخش، شامل نگارش مطالبي درزمينه حوادث،انديشه ها،احساسات،خاطرات و ياددادشتهاي روزانه، روشي بسيار مفيد و مناسب براي مقابله با استرس و مدارا کردن با آن است. روان شناسان و متخصصان امور سلامتي سالهاست که براي رشد وتعالي شخصي ازاين روش استفاده مي کنند.

نوشتن خاطرات، روشي براي مقابله با استرس:

نوشتن خاطرات روزانه و بطور کلي درج يادداشتهاي روزانه روشهايي براي رسيدن به خود آگاهي است. نوشتن يادداشتهاي روزانه ارتباطي ميان ذهن و روح فراهم مي آورد و اولين قدم براي از ميان برداشتن استرس است. خاطره نويسي به عنوان ابزاري در خدمت مراقبه، روشي است تا ذهن را از انديشه پاک کند، با نوشتن خاطرات، آرامش بر ذهن حاکم مي شود افکار و احساسات از ذهن خارج مي شوند تا بر کاغذ نقش ببندند، گر چه در زمينه فايده و تأثيرات نوشتن بررسي چنداني نشده است، اما همه دست اندرکاران امور رواني بر اين عقيده اند که اين روش مي تواند در زمينه هاي مختلف به اشخاص کمک کند. بررسي هاي اخير نشان مي دهد که نوشتن خاطرات نه تنها براي روح و روان مناسب است بلکه به سلامت جسماني اشخاص هم کمک مي کند.

به دلایل بسیار مختلف اشخاص نمی توانند همه احساسات خود را بیان کنند. از یک سو آگاهانه موانعی بر سر راه ابراز احساسات خود قرار می دهند وازسوی دیگر به طرزی ناخودآگاه با سرکوب کردن ادراکات، نگرشها و احساسات خود، رفتارهایی بیمارگونه به نمایش می گذارند. نتایج می تواند بسیار ناراحت کننده باشد وشخص را بارها وبارها به کلینیک های روان درمانی بکشاند.یکی از هدفهای اصلی  روان درمانی افزایش  خود آگاهی  و ابراز صادقانه خویشتن است، خود ابرازی از طریق نوشتن خاطرات و یادداشت‎های روزانه، افکار مسموم ذهن را از آن خارج کرده، آن را به روی کاغذ می‎آورد. نوشتن دفتر خاطرات افکار، احساسات و ادراکات را آزاد و رها می‎سازد. در نتیجه مغز به آزادی می‎رسد. نوشتن خاطرات در واقع نوعی مراقبه است، یک مراقبه ‎ی نوشتاری و کتبی. زیرا وقتی اندیشه‎ های قدیمی از ذهن خارج می‎شوند، فضای خالی که قبلاً آن را اشغال کرده بودند، امکان فراهم آمدن آگاهی ‎های بیشتری را مهیا می‎سازد و بر عمق اندیشه می‎افزاید. شرایط جدید، قابل قیاس با تماشا کردن محیط از روی قله‎ کوه است، حال آن که شرایط قدیم را می‎توان با نگاه کردن به پیرامون از پایین کوه مقایسه کرد. آگاهی بیشتر، درها را به روی درک بیشتر می‎گشاید. نوشتن اندیشه‎ های شخصی به انسان امکان می‎دهد خود را از چنگال این اندیشه ‎ها خلاص کرده انرژی محدود خود را مصرف نکند. آزاد کردن اندیشه و احساس، نوعی اقرار شخصی به شمار می‎آید که در طی آن، با رفتارهای خود، صادقانه برخورد می‎کنیم. این، اقدام مهمی برای التیام روابط درونی و روابط شخصی با دیگران است. افزوده بر این، بر خلاف گفت‎وگوی درونی با خویشتن، استفاده از نوشتن به عنوان روشی برای ابراز خویشتن، به نویسنده امکان می‎دهد مالکیت احساسات خود را پذیرا گردد.

اثرات و فوايد خاطره نويسي :

ـ داشتن اثرات عميقي درخود آگاه و ناخودآگاه انسان.

ـ استفاده از داستان آموزنده القاء مثبت را تقويت تکميل و هدايت مي کند.

ـ داستان پردازي سبب ايجاد تحول دروني و تقسيم درون راوی مي شود.

ـ داستان گويي با خاطره نويسي تهديد کننده نيست بلکه سرگرم کننده است و يا از مقاومت در برابر تغيير مي کاهد و انعطاف پذيري را افزايش مي دهد و رفتار آن در خاطره باقي مي ماند.

ـ خاطره نويسي ارتباط مؤثر و پايدار ايجاد مي کند.

ـ داستان نويسي باعث ايجاد انگيزه اثر بخش و انگيزه بخش مي شود.

حالا که ارزش و اهمیت ” نوشتن ” در زندگی خود را بهتر درک کردیم، خوب است روش نگارش زیبا را نیز فراگیریم. برای این منظور، ابتدا بایست بدانیم چگونه می توانیم خاطراتمان را ثبت و درج کنیم. یعنی به چه شکل آنها را بنویسیم و نگهداری کنیم. اگر شما به کامپیوتر دسترسی دارید و می خواهید مطالب خود را بنویسید یادداشت کنید، درابتدا یک فایل مخصوص برای نوشته های خود باز نموده و تمامی آن مطالب را در جای مخصوص و مورد اطمینان ذخیره کنید. لازم است هر بار قسمت جدید و تازه ای را در درون آن فایل شماره گذاری و با ذکر تاریخ، دسته بندی کنید تا با هم تداخل نکنند.

و اگر چنانچه به کامپیوتر دسترسی ندارید می توانید از سر رسیدهای سالهای قبل که درخانه دارید استفاده کنید. می توانید درآن سررسیدها نیز قسمت هایی را طبقه بندی نموده و با ذکر تاریخ، خاطرات خودتان را نوشته و ثبت کنید. اما برای نگارش مطلوب و زیبا بهتر است  قوانینی  را مورد توجه قرار دهید که شامل این است:

نوشتن خاطره بدون تصرف درمتن اصلی وبه بیان دیگربه شکل خام مطمئنا ملموس ترخواهد بود زیرا به دل خواننده بهترخواهد نشست. بهترین نثر درخاطره نویسی، زبان محاوره وعامیانه است. خاطره نویسی یک فن شریف و با ارزش است که نویسنده از این طریق می تواند احساسات خود را به مخاطب انتقال دهد و او را در جریان رویدادی که واقع شده قراردهد. امروزه خاطره نویسی یک نوع سبک مهم  ادبی محسوب می گردد که قواعد خاص خود را دارد و نیازمند توانایی لازم می باشد. هرکسی نمی تواند خاطره بنویسد. تنها کسانی می توانند به نوشتن خاطره دست بزنند که از قدرت بیان کافی برخوردارباشند و فن نویسندگی را به خوبی بلد باشند. لذا اگر می خواهید روان و روحی شادابی داشته باشید؛ بایست آن اصول و قواعد را خوب یاد بگیرید.

اصول و قواعدی برای شناختن خاطره و یافتن ذهنیتی كلی درباره آن بسیارمهم است. در کل  بایست  گفت برای معنی  و مفهوم “خاطره” ، تعریف های زیادی صورت گرفته است. مهم ترین و جامع ترین آن این است که بگوییم: خاطره، بازنویسی صحنه ها و وقایع مهمی است که نویسنده خود آن ها را مشاهده یا تجربه کرده است.

حال که نحوه و قواعد خاطره نویسی را فهمیدیم، نوبت به كار عملی و نوشتن خاطره می باشد. برای این كار باید به پرسش‌های زیر، پاسخ‌های مناسبی داد:

الف ـ سوژه

1. امروز چه اتفاق مهمی برای من افتاد كه نظرم را به خود جلب كرد؟

2. چرا این اتفاق در ذهن من ماندگار شد و نقطة قوت آن كجا بود؟

• نویسنده خاطره باید در هنگام نوشتن، به پرسش شماره 2 دقت بیشتری كند و بكوشد نقطه قوت كار را كه سبب ماندگار شدن آن در ذهن خود شده است، پر رنگ ‌تر نماید تا بتواند وجود این خاطره را توجیه كند و آن را در ذهن مخاطب خود نیز ماندگار سازد.

ب ـ راوی

نویسنده بهتر است پس از یافتن سوژه مورد نظر خود، برای نگارش خاطره، نوع راوی را هم به نسبت خاطره و متناسب با موضوع آن تعیین كند. در این بخش همان طور كه گفته شد، تا حد امكان سعی كنید از « راوی سهیم در ماجرا» برای بیان خاطره استفاده كنید و فقط در صورتی از «راوی ناظر ماجرا» استفاده كنید كه شخصیت پردازی و نشان دادن ابعاد روحی و روانی شخصیت اصلی لازم باشد. با این توضیح كه راوی سهیم در ماجرا نمی‌تواند ذهنیت‌ها و ویژگی‌های روحی خود را بیان كند، زیرا در این صورت كار بسیار غیر قابل باور خواهد بود؛ در صورتی كه اگر راوی شخصیتی ناظر بر ماجرا باشد و از شخصیت اصلی خاطره متمایز باشد، می‌تواند در خلال شرح حوادث، ویژگی‌های روحی و فكری شخصیت اصلی خاطره را نیز شكافته، او را روانكاوی كند تا به این وسیله خواننده را بیشتر درگیر خاطره خود كند.

ج‌ ـ نوع خاطره

در این بخش، نویسنده باید با توجه به موضوع، كلی‌نگر و جزئی‌نگر بودن خاطره خود را مشخص كند و آن را در یكی از این دو قالب به رشته تحریر درآورد.

اگر خاطره او دارای حادثه نادر و جذابی باشد، باید با كم كردن شاخ و برگ روایت، نقش حوادث را برجسته كند و خاطره را به صورت كلی‌نگر بنویسد.

اگر هم خاطره‌اش نسبتاً عادی و معمولی باشد، می‌تواند با دقت در جزئیات صحنه‌ها، فضاسازی‌های ماهرانه و شناساندن شخصیت‌های خاطره برای مخاطب، ضعف «اندك بودن سیر حوادث» را بپوشاند.

د‌ ـ آغار خاطره

نویسنده خاطره می‌تواند به چند روش خاطره را شروع كند؛ روش‌هایی كه حتی شما هم می‌توانید پدید آورنده برخی از آنها باشید. اما برای آن كه بتوانید تا هنگامی كه به پختگی نسبی در این كار دست می‌یابید، به سادگی خاطره‌ای را كه در ذهنتان وجود دارد بر كاغذ بیاورید. همیشه بین زمان تصمیم‌گیری برای نوشتن و زمان قلم به دست گرفتن، فاصله‌ای هست كه باید سعی كنید آن را به حداقل برسانید. اگر این فاصله زمانی زیاد شود، سبب تنبلی، سستی اراده و دور افتادن از موضوع مورد نظر جهت نوشتن می‌شود. برای جلوگیری از این كار و كم كردن فاصله می‌توانید فعلاً از برخی عبارت‌های كلیشه‌ای برای شروع خاطره استفاده كنید تا به قول معروف «استارت كار زده شود» و مشكل شروع نوشتن را نداشته باشید.

عبارت‌هایی كه می‌توانید برای شروع خاطره از آنها استفاده كنید، اینها هستند:

1. استفاده از یك زمان

2. استفاده از یك صحنه ساكن و سپس جان بخشیدن به آن

3. استفاده از یك رویداد تاریخی

4. استفاده از یك مقطع سنی تحصیلی

5. استفاده از وضعیت هوا

6. استفاده از یك مقدمه

7. استفاده از یك توضیح مختصر

8. معرفی یك شخصیت

9. استفاده از یك اتفاق

10. استفاده از مكان: «نزدیك مرز عراق بودیم.»

11. استفاده از یك توصیف یا صحنه‌پردازی

12. «یادش بخیر آن روزها …» یا «عجب روزهایی بود»

13. یادم می‌آید كه …

14. هیچ وقت یادم نمی‌رود …

15. در خاطرم هست كه …

 

تفاوت خاطره و گزارش

خاطره فقط قسمتی از محدوده زمانی را در برمی‌گیرد كه در آن اتفاق برجسته یا حادثه خاصی روی داده باشد یا فكری جذاب در زمانی محدود به ذهن انسان خطور كرده باشد. اما گزارش، شرح دیده‌ها و شنیده‌هایی است كه درباره یك موضوع خاص توسط گزارشگر انتخاب می‌شود.

شرایط خاطره نویسی:

1- سادگی: زبان خاطره، باید ساده و عام فهم باشد. نوشتن یک خاطره به زبان پیچیده، باعث می شود که خوانندگان بسیاری علاقه نداشته باشند تا آن را بخوانند. چرا که خاطره برای عموم مردم به نگارش در می آید. از این جهت هرچه ساده تر باشد، بهتر خواهد بود.

2- صمیمیت: نویسنده باید به گونه ای آن را بنویسد که خواننده، احساس بیگانگی با متن نكند. بلکه خود را در درون صحنه ببیند و احساس کند که خود شاهد ماجرا می باشد.

3- پرهیز از خیال پردازی: چون خاطره، بیان عینی و واقعی یک رویداد مهم می باشد، باید با خیال پردازی آکنده نشود. نویسنده سعی کند تمام چیزهایی را که دیده، به همان صورت بیان کند و هیچ گونه از خیال های خود کار نگیرد. البته انتقال احساس، خود در زمان مشاهده تا تجربهء یک واقعه اشکالی ندارد؛ لیکن نباید این احساس به خیال پردازی و داستان سازی بینجامد.

5- نقل موبموی حوادث: نویسنده باید سعی نماید چیزی از قلم او نیفتد. یک خاطره نویس موفق، کسی است که بتواند واقعه ای را که خود شاهد آن بوده یا آن را تجربه کرده به صورت جزئی نقل نماید. نقل همه جزئیات لازم نیست بلکه جزئیاتی را بیان نماید که نقل آن به فهم، دریافت و تحلیل درست واقعه کمک می رساند.

6- مهم و قابل نقل بودن: هر مشاهده و هر رویدادی، نمی تواند خاطره محسوب گردد و نویسنده، آن را بازگونماید. در نوشتن یک خاطره، باید در نظرداشت که آن واقعه برای خواننده نیز جالب و مهم باشد و بتواند نظر او را جلب نماید. یعنی درحقیقت ارزش تاریخی داشته باشد. هریادداشت روز، نمی تواند به عنوان خاطره، بازنویسی گردد. کارهای روزمره، فقط باید در دفتر خاطرات روز درج گردد.

7- برجسته سازی: یکی از کارهای مهم خاطره نویس این است که بر روی نقطهء مهم یک رویداد مکث می کند و آن را آن گونه که اتفاق افتاده از چشم یک شاهد تیزبین نقل می نماید.

8-آغاز و انجام: هرنوشته ای باید از آغاز و انجامی برخوردارباشد خصوصاً که آن نوشته داستان یا خاطره باشد. خاطره از یک جایی آغازمی گردد؛ جایی که بتواند باعث جلب توجه خواننده شود.یعنی نویسنده باید به گونه ای آغاز کند که کششی را در خاطره ایجاد نماید و این کشش سبب شود خواننده آن را تا آخر ادامه دهد.

9- حذف زواید: دریک واقعه، ممکن حوادث مختلفی روی دهد؛اما همۀ آن ها قابل بازگویی نیستند. تنها چیزهایی را میتوان به عنوان خاطره نقل کرد که به حادثۀ اصلی کمک برسانند. لذا یک نویسنده به مسایل بسیارحاشیه یی توجه نمی کند و آن هارا از متن خاطره حذف می نماید.

10- رعایت علایم نگارشی و رسم الخط: رعایت علایم نگارشی و رسم الخط، جزو ضروریات هرنوشته ای محسوب می گردد. هرنوشته ای، بدون رعایت علایم نگارشی و قواعد رسم الخط، می تواند به حیثیت و اعتبار نوشته و نویسنده، لطمه وارد نماید. بنابراین، رعایت علایم نگارشی و قواعد رسم الخط، برای درک درست خاطره، ضروری می باشد.

11- رعایت قواعد دستوری: چون در خاطره زبان معیار کارگرفته می شود، لذا لازم است که نویسنده دستور را مراعات نماید. از شکستن کلمات بپرهیزد. ارکان جمله را جابجا ننماید. از واژه های اضافی و ذکر تکیه کلام ها خود داری ورزد.

12- زیبایی: زیبایی از مهم ترین عنصریک نوشته می باشد. از آنجایی که خاطره باتمام مردم سروکار دارد ضروری است که نویسنده به این مهم نیز توجه نماید. زیبایی از راه های مختلف ایجاد می شود. استفاده از ضرب المثل، ایجاد لحن، گفتگوهای ضروری، کنایه، تشبیه و استعاره(به حد ضرورت) می تواند یک نوشته را زیبا سازد در عین حال که حفظ دستور نیز دراین زیبایی، نوشته را کمک می رساند.

13- تأثیرگذاری: تأثیرگذاری از شرایط مهم یک خاطره محسوب می گردد. چه این که اگر حادثه از تأثیرات لازم تهی باشد و نتواند برخواننده تأثیر بگذارد نمی تواند خاطره محسوب گردد. تأثیرگذاری شرط اساسی یک خاطره خوب است. به هرمیزان که تأثیرات خاطره بالارود به همان پیمانه آن خاطره قوی ومهم به شمار می رود.

 

در خاطره نویسی، حوادث بر بستر مکان و زمان چیده می‌شود. هر رویدادی در مکانی اتفاق می‌افتد و در برهه ‌‌ی زمانی خاصی جریان پیدا می‌کند.هر چند این دو (مکان و زمان) از هم جداناشدنی‌اند و زمان را بعدی از مکان می‌دانند ولی ما ناچاریم برای بررسی، این دو را از هم جدا کنیم. ایجاد کردن، پرورش دادن، ابداع و خلق کردن، نظم دادن به فکر و نیز ایجاد کلام و نگارش آن در قالب عبارات زیباست. نوشتن خاطرات روزانه و به طور كلي درج يادداشت‎هاي روزانه، روشي عالي براي رسيدن به خودآگاهي است. نوشتن يادداشت‎هاي روزانه، ارتباطي ميان ذهن و روح فراهم مي‎آورد و اولين قدم براي از ميان برداشتن استرس است. گر چه در زمينه‎ فايده و تأثيرات نوشتن بررسي چنداني نشده، همه‎ دست‎اندركاران امور رواني بر اين عقيده‎اند كه اين روش مي‎تواند در زمينه‎ هاي مختلف به اشخاص كمك كند. مي‎تواند احساس گناه را از ذهن بشويد و به راه حلي خلاق براي مساله برسد.

در سال 1986، در دانشگاه مريلند، اقدام به يك بررسي شد تا تأثير روش‎هاي قرار گرفتن در آرميدگي (آرميدگي تدريجي عضلات، آموزش خود زا و تصويرسازي ذهني) را وقتي به همراه خاطره نويسي مورد استفاده قرار مي‎گيرند آزمايش شود. در حالي كه شصت و نه نفر شركت كننده در بررسي، با روش‎هاي قرار گرفتن در آرميدگي به قدر كافي آشنا شدند، سي و دو نفر اقدام به نوشتن خاطرات نمودند. در مدت دوازده هفته، نشانه‎ هاي استرس اشخاص شركت كننده در بررسي اندازه ‎گيري شد (سردرد، خارش پوست، مشكلات معده‎اي و روده‎اي). نتايج نشان دادند كه وقتي از هر دو روش به اتفاق استفاده شد، نتايج بسيار بهتري به دست آمد. تنها نوشتن نثر نيست كه به تخفيف استرس كمك مي‎كند. ثابت شده است كه نوشتن شعر نيز به تخفيف آلام رواني كمك مي‎نمايد. با آن كه لزوماً تمامي اشعار وزن و آهنگ ندارند، استفاده از وزن و آهنگ در سرودن شعر، به اشخاص احساسي از كنترل مي‎دهد.

نوشتن خاطرات روزانه به عنوان يك روش مقابله، اثراتي كوتاه مدت و بلندمدت به همراه دارد:

اثرات فوري و كوتاه مدت: به دلايل بسيار مختلف، اشخاص نمي‎توانند همه‎ احساسات خود را بيان كنند. از يك سو آگاهانه موانعي بر سر راه ابراز احساسات خود قرار مي‎دهند و از سوي ديگر به طرزي ناخودآگاه با سركوب كردن ادراكات، نگرش‎ها و احساسات خود، رفتارهايي بيمارگونه به نمايش مي‎گذارند. نتايج مي‎تواند بسيار ناراحت كننده باشد و شخص را بارها و بارها به كلينيك‎هاي روان‎ درماني بكشاند. يكي از هدف‎هاي اصلي روان‎ درماني، افزايش خودآگاهي و ابراز صادقانه ‎ي خويشتن است.

اثرات بلند مدت: ممكن است دشوار باشد كه به طور روزانه شاهد تغييرات ادراكات شخصي و نگرش خود در قبال حوادث و شرايطي باشيم كه استرس ‎آميز ارزيابي مي‎شوند. اما اگر گه‎گاه به سراغ نوشته ‎هاي سابق خود برويم، به تدريج به آگاهي مورد نظر خود مي‎رسيم. در جريان تدريس در دوره‎ هاي آموزش مديريت استرس، از دانشجويان خواسته می شود مطالب مربوط به مديريت استرس را همه روزه يادداشت كنند. در پايان دوره، هر يك از شركت كنندگان نوشته ‎هاي خود را مي‎خواند و خلاصه‎اي از آن يادداشت مي‎كند. اين يادداشت، مسلماً همه‎ محرك‎هاي تنش ‎زاي دوره‎ ‎ آموزش را در بر نمي‎گيرد. به جاي آن، به مطالبي اشاره دارد كه دانشجو در طي دوره فرا گرفته است.

ديدگاه ها در اين مطلب .

طراحی و اجرا توسط : امید حسینایی