اختلالات دستگاه ادراری انتهایی در زنان-قسمت اول :دکتر پروین رهبر | خانواده مطهر

اختلالات دستگاه ادراری انتهایی در زنان-قسمت اول :دکتر پروین رهبر

اختلالات دستگاه ادراری انتهایی در زنان-قسمت اول (دکتر پروین رهبر)

دستگاه ادراری انتهایی یا تحتانی در زنان شامل مثانه و مجرای خروج ادرار می باشد. عمل ذخیره و تخلیه ادرار توسط مثانه، حاصل ارتباط پیچیده بین مغز و نخاع و مثانه و مجرای خروجی ادرار و کف لگن می باشد. مثانه یک عضو پیچیده ولی با عملکرد ساده و متشکل از عضلات صاف است. بدن آب موجود در ادرار و سمومی که به وسیله کلیه دفع می شود را در ارگان بالونی شکل مثانه ذخیره می کند.

این ذخیره سازی ادرار، بدون تلاش، بدون درد و به صورت غیر ارادی انجام می شود. تخلیه آن به همین صورت ولی ارادی است. مثانه سالم وقتی به حد معینی پر شد، گیرنده های فشاری و کششی موجود در مثانه آن را ثبت کرده و با ارسال پیام به مغز سبب احساس دفع ادرار در فرد می شود. سپس مکانیسم های کنترلی قشر مغز بسته به شرایط شخص باعث دفع یا مانع آن می شود.

اختلالات دستگاه ادرار تحتانی بسیار متنوع است. برای مثال می توان موارد زیر را ذکر کرد:

-بی اختیاری استرسی ادرار-بی اختیاری فوریتی ادرار-شب ادراری-بی اختیاری شبانه ادرار-تخلیه ناکامل ادرار-فشار زیاد جهت تخلیه ادرار و غیره.

درباره ۴ مورد اول توضیحاتی ارائه می گردد. قبل از آن باید بدانیم بی اختیاری ادرار چیست؟

بی اختیاری ادرار یعنی نشت غیر ارادی ادرار. این بیماری یک مساله مهم پزشکی، روانی و اقتصادی است. از نظر پزشکی می تواند زخم بستر، عفونت ادرار، نارسایی کلیه و افزایش مرگ و میر و غیره را ایجاد نماید. پیامد اجتماعی آن شامل کاهش اعتماد به نفس، کاهش فعالیت جنسی، کاهش فعالیت اجتماعی، افسردگی و در موارد شدید یک عامل اصلی برای گذاشتن افراد پیر در خانه سالمندان می باشد. و از لحاظ اقتصادی در دنیا هزینه های مدیریتی این بیماری و عوارض آن چشمگیر است.

علل

-پرکاری تیروئید و دیابت کنترل نشده می تواند بی اختیاری ادراری ایجاد کند.

-بیماری پارکینسون، آلزایمر و سکته مغزی به علت صدمه به سیستم عصبی و عضلانی.

-دستگاه ادراری خود می تواند بی اختیاری ادراری ایجاد نماید.

-سرماخوردگی و یبوست شدید می تواند بی اختیاری موقت ایجاد نماید.

-صدمه مثانه حین عمل های جراحی.

-چاقی. خوشبختانه با کاهش وزن این مشکل حل می شود.

-حاملگی و زایمان. به علت اینکه نگهدارنده های مثانه که شامل عضلات کف لگن، مهبل و لیگمان ها می باشد را ضعیف می نماید، می تواند باعث این بیماری شود.

-مصرف داروهایی مثل ضد افسردگی، آنتی هیستامین ها و داروهای سرماخوردگی می تواند بی اختیاری موقت ایجاد کنند.

ادرار کردن اختیاری، مستلزم بالانس فشار بین مجرای خروجی ادرار و مثانه می باشد. وقتی فشار مجرای خروجی ادرار بالا می باشد، ادرار در مثانه باقی مانده و باعث ادرار اختیاری می شود. به محض کم شدن این فشار، فشار مثانه بالا رفته و باعث تخلیه می شود. مثانه و مجرای خروجی ادرار در لگن قرار دارند بنابراین چگونگی عضلات کف لگن بر عملکرد آن ها موثر است. در نتیجه عدم کنترل ادرار به دو علت است:

۱-ضعف عضلانی دستگاه ادراری تحتانی. زمانیکه عضلات کف لگن در اثر عواملی همچون وزن زیاد و زایمان دچار ضعف می شوند، قادر نخواهند بود مثانه را به خوبی نگه دارند در نتیجه در شرایط خاص بی اختیاری ادراری به وجود می آید.

۲-صدمه به اعضایی که تخلیه مثانه را کنترل می کنند.

خانم ها دو برابر آقایان مستعد به بی اختیاری ادرار می شوند و این به خاطر حاملگی، زایمان و یائسگی است.

شیوع بی اختیاری ادرار بیشتر از آماری است که اعلام می شود چون نیمی از افراد مبتلا مشکل خود را با پزشک مطرح نمی کنند. زیرا بر این باورند که با بالا رفتن سن این مساله، مساله ای طبیعی است و تصور می کنند درمان آن فقط جراحی بوده و لذا تمایلی به انجام آن ندارند.

توصیه می شود به محض ایجاد اختلال به متخصص مربوطه یعنی ارولوژیست و یا متخصصین زنان، به خصوص آن هایی که در بخش دستگاه ادراری زنان نیز تخصص جدا دارند (اروژنیکولوژیست) مراجعه نمایند.

بی اختیاری استرسی ادرار– یعنی ریزش ادرار به صورت غیر ارادی همزمان با سرفه، خنده، عطسه و یا به هر علتی که فشار داخل شکم بالا برود که در هر سنی می تواند رخ دهد. وجود آن در جوانان خفیف ولی در زنان مسن شدید تر است. این بیماری برای فرد بسیار مزاحمت ایجاد می نماید زیرا در زمان های نامناسب اتفاق می افتد.

بی اختیاری استرسی ادرار می تواند در هفته قبل از عادت ماهیانه شدید تر شود. در این موقع سطح پایین استروژن باعث کاهش فشار عضلانی دور مجرای ادرار شده و احتمال ریزش ادرار را زیاد می کند. این بیماری ممکن است به صورت گذرا در اثر عفونت ادرار و یا یبوست ایجاد شود و پس از درمان قابل برگشت می باشد.

بی اختیاری فوریتی ادرار-نشت غیر ارادی ادرار بلافاصله بعد از احساس دفع ادرار می باشد. این می تواند زمانی اتفاق بیفتد که دسترسی به محل مناسب برای دفع وجود نداشته باشد و یا حتی میزان ادرار مثانه کم باشد.

عده ای از خانم ها زمانیکه با آب تماس دارند و یا صدای آب را می شنوند و یا آب می نوشند ممکن است دچار این نوع بی اختیاری شوند. یک علت شایع بی اختیاری فوریتی، انقباضات بی دلیل مثانه است که پیام های غیر طبیعی عصبی ممکن است علت این اسپاسم های مثانه باشد.

تحریک مثانه می تواند بر اثر استرس های عاطفی، ضایعات مغزی همچون پارکینسون و سکته مغزی باشد.

معمولاً بی اختیاری استرسی و فوریتی با هم است و نوع خالص آن کمتر دیده می شود.

تشخیص و درمان:

تشخیص و درمان هر دو مورد تقریباً مشابه است.

تشخیص با گرفتن شرح حال دقیق، معاینه فیزیکی و آزمایشات مخصوص می باشد. هدف دریافتن موارد گذراست که با درمان صحیح بهبودی حاصل می شود. در مواردی که مدت زمان درمان طولانی تر است موارد زیر انجام می پذیرد:

۱-فواصل بین تخلیه ادرار منظم و کوتاه می باشد و به تدریج این فواصل را طولانی تر می کنیم. در صورتیکه در فواصل احساس دفع دست داد، می توان با تکنیک های منحرف کردن حواس و تنفس های عمیق فراموش کرد.

۲-تغییر عادات زندگی: ترک سیگار، اجتناب از نوشابه های الکلی، کاهش مصرف چای و قهوه، کاهش مصرف ادویه جات و مرکبات.

۳-تقویت ماهیچه های مخصوص ادرار: اولین قدم این است که عضلات مخصوص را پیدا کنید. ورزش Kegel هدف شما را جهت تقویت این عضلات تامین می کند.

ورزش Kegel: در حال نشسته تصور نمایید چیزی را به داخل مهبل می کشانید. سعی کنید عضلات دیگر را منقبض ننمایید. مراقب باشید معده، پاها و باسن را منقبض ننمایید. انقباض عضلات به طور ناصحیح اثری ندارد. فقط عضلات لگن را که اطراف مهبل هستند را منقبض نمایید.

نفس را نگه ندارید و در حال انجام ادرار این تمرین را انجام ندهید. تکرار کنید ولی نه خیلی زیاد چون باعث خستگی عضلات می شود. یک مکان آرام را برای انجام این ورزش انتخاب کنید. عضلات را طبق توضیحات منقبض نمایید، سه شماره بشمارید و سپس آزاد کنید و در این حالت سه شماره بشمارید. این روند را ۱۰ بار تکرار کنید و سه بار در روز این ورزش را انجام دهید.

شروع این ورزش بهتر است که در حالت خوابیده باشد، چون لازم نیست که عضلات خلاف جاذبه زمین کار کنند. وقتی عضلات قوی تر شد، ورزش می تواند در حالت نشسته و یا ایستاده انجام شود.

جاذبه زمین مثل یک اضافه وزن عمل می نماید. صبور باشید و این ورزش هر بار بیشتر از ۵ دقیقه از وقتتان را نمی گیرد و زمان انجام آن به اختیار خودتان است.

در فیزیوتراپی از طریق تحریک الکتریکی ماهیچه ها انجام این ورزش امکان پذیر است. در صورتیکه با توصیه های بالا درمان صورت نپذیرفت، از درمان دارویی و در مرحله بعد از جراحی استفاده می شود.

نکته طلایی: خانم های جوان می توانند با انجام این ورزش سبک از بیماری مزاحم و پر دردسر بی اختیاری ادرار در سنین بالاتر پیشگیری نمایند.

 ادامه دارد

ديدگاه ها در اين مطلب .

طراحی و اجرا توسط : امید حسینایی