درس هایی از زلزله بم:مهندس امیررضا مجد جباری | خانواده مطهر

درس هایی از زلزله بم:مهندس امیررضا مجد جباری

در ساعت پنج و بیست و چهار دقیقه روز پنجم دی ماه سال 1382 زلزله ای با بزرگای گشتاوری ۶.۵ در شهر بم به وقوع پیوست. شهرستان بم در جنوب غربی استان کرمان واقع شده است. شهر بم بین را ه های ارتیاطی دو استان کرمان و سیستان و بلوچستان بوده و از نظر کشاورزی و گردشگری از اهمیت ویژه ای در استان کرمان و ایران برخوردار بوده است. ارگ بم با قدمتی بیش از ۲۰۰۰ سال که بزرگ ترین مجموعه خشتی و گلی جهان شمرده می شود در این شهر قرار دارد. بر اساس بررسی های انجام شده بخشی از گسل بم که از کنار شهر بم عبور می کند در این زلزله فعال شده است.

 

   منطقه زلزله زده بم در جنوب شرقی ایران در یک پهنه فعال لرزه خیز واقع است. نکته جالب توجه اینجاست که در خود شهر بم هیچگونه زلزله تاریخی تا تاریخ 5/۱۰/82 گزارش نشده است که این خود بیانگر این نکته می تواند باشد که در هر نقطه از فلات ایران که در یکی از مهمترین کمربندهای زلزله خیز دنیا واقع است امکان وقوع زمین لرزه وجود دارد و نمی توان صرفا با استناد به اینکه تاکنون در نقطه ای زلزله ای رخ نداده، امکان وقوع زلزله را منتفی دانست و تمهیدات لازم جهت مقابله با زلزله احتمالی اندیشیده نشود.

  متاسفانه در این زلزله هزاران نفر از هموطنانمان کشته و مجروح شدند که عمده ترین دلیل بالا بودن میزان تلفات این زلزله، ضعف زیاد ساختمان ها و در نتیجه تخریب گسترده آن ها و همچنین قطع ارتباط شهر با مراکز استان و در نتیجه کندی در کمک رسانی به منطقه آسیب دیده می باشد.

  در مجموع می توان ساختمان های موجود در منطقه زلزله زده را به سه دسته کلی تقسیم بندی کرد:  ساختمان های مهندسی، نیمه مهندسی و غیر مهندسی. ساختمان های مهندسی به ساختمان هایی گفته می شود که دارای اسکلت فلزی یا بتنی بوده که در آن سیستم مقاوم در برابر بار جانبی(زلزله) پیش بینی شده باشد. ساختمان های دیوار آجری و دیوار باربر که در آن ها کلاف استفاده شده باشد و انسجام مناسبی داشته باشد نیز می تواند ساختمان مهندسی اطلاق شود. ساختمان نیمه مهندسی به ساختمان هایی گفته می شود که نیروی ثقلی عمدتا توسط اسکلت فلزی و یا دیوار باربر و یا ترکیب آن ها تحمل می شود و برای مقابله با نیروی جانبی چاره ای اندیشیده نشده است. ساختمان های غیر مهندسی ساختمان هایی هستند بار قائم و جانبی صرفا توسط دیوارهای آجری، سنگی و یا خشتی و بدون هیچگونه تقویتی توسط کلاف های بتنی یا فلزی تحمل می شود.

  با بررسی ساختمان های تخریب شده در زلزله می توان به این نتیجه رسید که ساختمان های قدیمی و منطقه قدیمی شهر که ساختمان ها بیشتر از نوع خشتی و گلی بوده و منطقه ای که ساختمانهای  آجری فاقد کلاف بوده اند بیشتر آسیب دیده و مناطقی از شهر که دارای ساخت و ساز های مهندسی و کیفیت مصالح مناسب و کیفیت اجرای ساختمان ها نیز خوب بوده، خسارات بسیار کمتر بوده است. در ادامه دو عکس یکی مربوط به تخریب ساختمان های بنایی بر اثر زلزله و دیگری مربوط به یک ساختمان فلزی که به صورت اصولی ساخته شده و آسیب جدی در اثر زلزله ندیده است ارائه می شود:

 

 

 لذا با توجه به اینکه بیش از ۸۰ درصد ساختمان های منطقه زلزله زده از نوع ساختمان های غیر مهندسی بودند، همانگونه که می توان پیش بینی نمود خسارت مالی و جانی بسیار سنگینی به مردم منطقه وارد شد. وجالب توجه است که متاسفانه در حدود ۹۰ درصد از تلفات زلزله مربوط به این گونه ساختمان ها در منطقه بوده است.

 نتیجه گیری

با توجه به اینکه کشور عزیز ما ایران بسیار زلزله خیز بوده و هر چند سال زلزله ای بزرگ در آن به وقوع می پیوندد، لذا می بایستی همیشه آمادگی خود را در برابر آن حفظ کنیم. زلزله بلا نیست بلکه یک رویداد طبیعی است ولی این نحوه بر خورد ما با آن است که از آن بلا می سازد. در صورتیکه ما بتوانیم در مقابل آن چاره اندیشی مناسبی بکنیم، آنوقت دچار خسارت های سنگین  مالی، جانی و اجتماعی نخواهیم شد. از نظر اینجانب راهکارهایی که می توانیم به کار ببندیم تا کمتر در برابر زلزله آسیب پذیر باشیم را می توان به صورت زیر دسته بندی نمود:

۱- ایجاد آگاهی در مردم و آموزش آن ها جهت استفاده از راهکارهای کاهش خطر زلزله و آمادگی پس از  و قوع زلزله  

۲- مقاوم سازی و بهسازی سازه های آسیب پذیر مخصوصا ساختمان های خشتی، بنایی و سنگی که عمده ترین ساختمان های در سطح کشور را در بر می گیرد و خوشبختانه با هزینه کم قابل انجام است.

۳- اجتناب از ساخت و ساز در مناطق نزدیک به گسل

۴- ساخت ساختمان های مهندسی و استفاده از مصالح با کیفیت و دقت در اجرای ساختمان ها

۵- ارتقای مدیریت خطر پذیری و مدیریت بحران از طریق توسعه سازمان های تخصصی و جلوگیری از تداخل وظایف سازمان ها و ارگان های مربوطه با یکدیگر.

 منابع

۱- گزارش مقدماتی شناسایی زلزله ۵ دیماه ۱۳۸۲، پژوهشگاه بین المللی زلزله شناسی و مهندسی زلزله

ديدگاه ها در اين مطلب .

طراحی و اجرا توسط : امید حسینایی