اصول اخلاق اسلامی-بخش اول-(حجه الاسلام دکتر مصطفی نیک اقبال) | خانواده مطهر

اصول اخلاق اسلامی-بخش اول-(حجه الاسلام دکتر مصطفی نیک اقبال)

حبيب خَثعَمي گويد امام صادق(ع)فرمود:« دوست بداريد براي مردم آنچه را كه براي خودتان دوست مي‌داريد».

اين روايت که توصيف انصاف است، به اسناد مختلف و از امامان مختلفی نقل شده است ؛ و مضمون آن «پايه و اساس» اخلاق است و ناظر به اين حقيقت است كه حسن و قبح افعال، توسط خودِ انسان يافتني است و انسان صرف‌نظر از شرع ،  زشتي و زيبايي را وجدان مي‌كند و در اينگونه موارد دستورات شرع به منزله ارشاد و تذكّر به احكام وجداني عقل است. اخلاق به خط و كاغذ به رشته تحقيق در نمي‌آيد و آنچه در اين زمينه گفته شده يا تحرير گشته است بيان بعضي مصاديق و يافته‌هاست، آنچه هر كس در صفحه وجودش مي‌يابد. و اگر باز هم بكاود، باز مي‌يابد و هر چه بيشتر از خويشتن خارج شود صاف‌تر مي‌يابد و هر چه صاف‌تر شود بيشتر مي‌يابد و بهتر. احاديث نوراني اهل بيت(ع) نيز بيانِ حال و لُبّ مقال آن كساني است كه در اوج صفا و قلّه عمل بوده‌اند، محمِلهاي علم و مشيّت خداوند و الگوهايي بارور.

مُرازم از امام صادق(ع)  نقل مي‌كند كه آن حضرت فرمود: خداوند در قرآن مي‌فرمايد  ” قولوا للنّاس حسناً” يعني با مردم به خوبي معاشرت كنيد و در جماعاتشان حاضر شويد تا آنچه ميان شما و آنان متفاوت است مشخص شود.

و نيز در حديث ديگري حضرت(ع)  فرمود: زينت ما باشيد، اگر صله رحم را ترك كنيد و در تشييع جنازه‌ها شركت نكنيد و به عيادت بيماران نرويد و نيز خوش‌خو و امانت‌دار نباشيد، مايه اندوه و ننگ ما خواهيد بود. آنگونه خود را به صفات زيبا مزين كنيد كه چون بگويند فلاني جعفري است حق ما اداء شود ؛  چونان اصحاب علي، كه امانتدارترين و صادق‌ترينِ قبيله خويش بودند، آنچنانكه مردم به هر كه چنين بود مي‌گفتند گويا شيعه علي است.

و نيز طبرسي در مشكات الانوار حديث مي‌كند از امام صادق(ع) كه : هر كه در صدهزار مردم، از همه خوشنام‌تر به اخلاق نباشد شيعه ما نيست.

و نيز در حديث ديگري حضرت صادق(ع)  مي‌فرمايند: هيچ‌كس از مردم بي‌نياز نيست پس بر شما باد به خوشرفتاري كردن با ايشان. و نيز روايت است كه مردم را با عمل خويش نه با زبان،  به حق دعوت كنيد.

در غيبت نعماني حضرت(ع)  در ضمن حديثي مي‌فرمايند: خداوند رحمت كند بنده‌اي را كه مودّت و دوستي مردم را به سوي خود وبسوي ما مي‌كشاند. و نيز در همان كتاب از يكي از معصومين نقل شده است كه: كاري كنيد كه مردم شما را دوست بدارند زيرا آنها كه دوستي شما شيعيان را به دل گرفته‌اند همراه شما وارد بهشت خواهند شد، هر چند ندانند كه عقايد شما چيست؛ و مردم را جهنمي مسازيد زيرا آنان كه بغض شما را در دل دارند وارد جهنم مي‌شوند هر چند ندانند كه عقائد شما چيست.

و نيز در احاديثي از اهل بيت عصمت و طهارت رسيده است كه با مردم مدارا كنيد به اين نحو كه، آن چيزي را كه كراهت دارند بر آنها تحميل نكنيد و از آنچه قدرت فهم آنرا ندارند با آنها سخن مگوييد كه دشمن شما مي‌شوند.

‌ اگر شيعيان به راستي عامل به اين كلمات باشند، خود بخود تفاوتِ مكتب اهل بيت(ع)  با سائر مكاتب آشكار شده، قلب‌هاي ديگران به سوي دين حق متمايل مي‌گردد.

خِيثمه گفت امام صادق(ع)  به من فرمود: سلام مرا به دوستان ما برسان و آنها را به ترس از خدا و عمل صالح سفارش كن، بيماران را عيادت و فقيران را توجّه كنند و در تشييع جنازه مردگان حاضر شوند، به خانه‌هاي يكديگر روند و در امور دين با يكديگر گفتگو كنند. زيرا رعايت اين امور باعث جاودانگي آيين ماست و خدا رحمت كند كسي را كه آيين ما را جاودانه مي‌كند. به ولايت و دوستي ما نائل نمي‌شوند مگر به ورع و پرهيزگاري.

و نيز در حديث ديگري حضرت باقر(ع)  مي‌فرمايند: به شيعيان ما برسانيد كه بين ما و خداوند قرابتي نيست، به شفاعت ما نمي‌رسد جز آنكه با تقوي باشد.

كثير‌بن‌علقمه گويد امام صادق(ع)  مرا به اخلاق سفارش فرمود. سپس فرمود: رسول خدا (ص) براي همين منظور مبعوث شد، با اعمالتان ما را در نزد مردم، عزيز و محبوب گردانيد و آنها را دشمن ما نسازيد. و نيز اين حديث شهرت روايي دارد كه پيامبر(ص) فرمود: مبعوث شدم تا مكارم اخلاق را تمام كنم.

و نيز از علي(ع)  مروي است كه: بايد در قلب تو نياز به مردم، كه علامتش نرمي در گفتار و خوشرفتاري با آنهاست؛ با بي‌نيازي از آنها كه  علامتش پاكدامني و عزّت است، جمع شود.

اين حديث به خوبي گواه آن است كه بعضي رفتارها، كه از بعضي اصحاب سلوك و راه‌رفتگان ديده مي‌شود و از آن بوي بي‌اعتنايي به بندگان خدا به مشام ميرسد، اعمالي زشت و ناشايست بوده و مورد تأييد اهل بيت(ع)  نمي‌باشد. همين بي‌تعادلي در رفتارِجمعي  ناظر بر اين است كه سلوك چنين فردي به فرجام نرسيده و راهي توسط او طي نشده است.

ديدگاه ها در اين مطلب .

طراحی و اجرا توسط : امید حسینایی