حقوق و خانواده : (حجه الاسلام نجف زاده) | خانواده مطهر

حقوق و خانواده : (حجه الاسلام نجف زاده)


درجهان امروزكه اساس وبنيان خانواده دستخوش تحولات قرار گرفته وهريك به اصطلاح انديشمندان جهان با ارائه نظرات خود بر آن شدند كه شايد با ارائه مقاله ها وبر گزارنمودن سمينارها در جهت تحكيم اين نهاد مقدس برآيند اما از آنجا كه همه نظرات آنان برداشتي محدود از ابعاد وجودي انسان بوده ، نتوانسته اند به اين مقوله مهم برسند .با نگاهي به جوامع غربي چه بسيار كودكان خياباني را شاهد هستيم ، كه اين ازبنيان سست خانواده ها نشاًت مي گيرد ، چه بسيار زماني كه هنوز چند صباحي از ازدواج آنها نگذشته كه برروي صندليهاي دادگاه با ضجه و التماس خواهان طلاق هستند ، نگاه نگران كودكان در راهروهاي منتهي به اتاق طلاق همچنان بيداد مي كند و همواره به آينده مبهم خود فكر مي كنند .اينها همه گواه اين موضوع است كه اين فلاسفه نتوانستند نقش متقابل اعضاي خانواده را آن گونه بيان كنند كه حقوق هر كدام بر اساس ظرفيت و شخصيت آنان ادا گردد اما چنانچه لحظه اي با فراغت و دور از هياهوي زندگي ماشيني از چشمه زلال حقيقت و اساس معرفت « قرآن كريم» ياري جوييم و خواهان هدايت گرديم در بيان حقوق متقا بل اعضاي خانواده ، حضرت حق او كه آفريننده انسان و هادي ودر جهت ميل به سعادت و اصول به خفيفت است طريق هدايت را به انسانها نشان داده و علماي اسلام با مطالعه و تعمق در علوم الهي و آيات و روايات بهترين نظريه پردازان در اين زمينه هستند از آنجا كه هر انساني داراي حقوقي است و هر كدام از انسانها در جهت احقاق حقوق حقه خود نبايد چشم پوشي كنند در خانواده هم به عنوان اولين و مقدس ترين نهادي كه كودك پا به عرصه جهان نهاد خود را در ميان اعضاي خانواده حس مي كند در اين محفل خانوادگي هر يك حقوقي بر ديگري دارد كه من الجمله : حقوق والدين بر ذمه پدر و مادر و بالعكس و همچنين حقوق زن وشوهر بر ذمه يكديگر كه اگر اين حقوق رعايت گردد زمينه رشد و تعالي انسان رااز همان بدو تولد فراهم مي سازد و اين تعالي و ترقي در نهايت رضايت الهي را به دنبال خواهد داشت در اين مقاله پژوهشي سعي بر آن شده كه اين موضوع مهم مورد بررسي قرار گيرد .

باشد كه اين مجموعه بتواند بعنوان اولين گام در جهت بهينه سازي امر مطالعه و پژوهش در مراحل بعدي مؤثر افتد . انشا، ا…

فصل اول:

حقــوق

حقوق والدين نسبت به فرزندان

1 ـ حق پدر و مادر از ديدگاه امام سجاد (ع)

2 ـ احترام والدين از ديدگاه آيات و روايات

حقوق مادر از ديدگاه امام سجاد :

امام سجاد (ع) مي فرمايند : پس حق مادر تو اينست كه بداني : او ترا بگونه اي حمل كرده است كه هيچ كس حاضر نبود ديگري را اينگونه حمل و نقل كند و از ثمره دل وشيره جانش آنسان به تو خورانده است كه ، هيچكس به كس ديگري نمي خوراند و ترا با گوش و چشم و دست و پا و مووشبره و همه اعضاء خود حفظ و نگهداري كرده است و او اين كار سخت و مهم را با شادي و بدون منت انجام داده است و در مواظبت و نگهداري تو همه بديها و سختيها و دردها وسنگينيها و غمها وغصه ها را تحمل كرده است تا وقتي كه دست قدرت ، ترا از شكم او بيرون آورده و از مادر متولد شده ايد .

پس باز هم مادرت راضي بود كه تو سير باشي ، هرچند خود گرسنه بماند وتو پوشيده باشي اگر چه خودعريان باشد، و توسيراب باشي هر چند خود تشنه باشد .

و تو را در سايه نگهدارد ، هر چند خود در آفتاب باشد وتو را به آسايش و راحت رساند ، اگر چه خود در زحمت و ناراحتي باشد ؛و تر به خواب راحت برد ، هر چند خود بي خواب گردد .

شكمش حفظ و ظرف وجود تو باشد و دامنش آسايشگاه تو ، آغوشش پنلهگاه تو باشد و پستانش منبع آب وغذاي تو و جانش سپر بلاو فداي جان تو،گرما و سرماي روزگار را براي تو و نگهداريت بطيب خاطر تحمل مي كرد .

پس تو هم بايد به همين اندازه از او سپاسگذاري كني ، واين كاربسيار مهم و دشواراست و جز با ياري خدا و توفيق او انجامش ميسر نيست .

حقوق پدر از ديدگاه امام سجاد (ع):

اما حق پدرت اين است كه بداني : او اصل و ريشه توست ، و تو فرع و شاخه او هستي بطوريكه اگر او نبود تو هم نبودي ، بنابر اين هر وقت كه چيز خوشايندي در خود ديدي بدانكه پدرت اصل آن نعمت است و آنگاه خدا را سپاس و ستايش كن ، به همان اندازه شكر او را بجا ي آور .

همچنان كه در گفتار امام سجاد مشاهده مي كنيم ، حق مادر و پدر به ترتيب اولين و دومين حق از حقوق خويشاوندان است كه مورد توجه وبيان امام سجاد (ع) قرار گرفته است .

براي خود ما نيز بي هيچ شك و شبه اي آشكار است كه اين دو حق بزرگي در صدر تمامي موارد مربوط به حقوق خويشان قرارگرفته است ، بطوريكه حتي اگر بدون توجه به مطالب امام سجاد (ع)از خود ما نيز سؤال مشد كه كدام حق از حقوق خويشاوندان در صدر تمام حق ها قرار مي گيرد ، بي درنگ به همين دو حق اشاره مي كرديم ، واين خود دليلي بر بديهي بودن و روشنائي كامل موضوع است .

در اينجا لازم است به يك تذكر مهم اكتفا كنيم و آنهم اينكه : براستي محبت و عنايت مادر و پدر نسبت به فرزندان خود بي نظير است . و اين يك حقيقت است كه : اگر خاري به چشم پدر و يا مادر فرو برود از نظر آنها بهتر است تا اينكه به دست يا پاي فرزندشان فرو رود .

و اين چيزي نيست كه هر كس بتواند آنرا درك كند . هر چند كه بتواند خوب حرفش را بزند و تنها پدر ومادر هستند كه در رابطه با فرزند خود مي توانند آنرا چنانكه هست و بايد احساس كنند ، واين بي دليل نيست . چرا كه گويي : مادر و پدر كه روز بروز خود را به تحليل بيشتر مي بينند انگار احساس مي كنند كه هر چه بمرور تحليل مي روند از نو و در جاي ديگر، كه پيكره فرزندشان باشد ، رشد مي كندو اينست كه : فرزند را ادامهً بقاء خود مي دانند و حاضر ند همه چيز خود را فداي او كنند و او را حتي از خود نيز بيشتر دوست مي دارند

اماآيا اين چيزي هست كه عاقلترين افراد «مجرد » و كساني كه با داشتن قويترين نيروي دركي وتحليلي خود مادر يا پدر نيستند ،دركش كنند و احساس «مادري »و يا«پدري »را دريابند . بجراًت مي توانم بگويم : نه ! و اگر چنين كساني پيدا بشوند بهمان اندازه كم و اندكند كه انبياء و اوصياء الهي بوده اند.

ـ احترام به والدين از ديدگاه آيات و روايات:

در اينجا به قسمتي از وظيفه هاي واجب و مستحب فرزندان در برابر پدر و مادر از نظر قرآن و روايات مختلف به استحضار تان مي رسانيم :

1 ـ احسان و نيكي :

احسان ونيكي به والدين ، خواه در مسائل مادي باشد يا معنوي لازم است .

اين وظيفه از نظر قرآن آنقدر با ارزش و با اهميت است كه از طرفي پس از وظيفه ي انسان در برابر خدا ، يعني عبادت قرار گرفته ، از طرف ديگر در شش جاي قران كريم تعبير « بالوالدين احساناًو حسناً» شده است .

2 ـ خودداري از زجر واذيت :

خودداري از سخن زجر آور و ناراحت كننده ، مخصوصاً اگر پدر ومادر بسنين پيري و كهولت رسيده باشند ،

(1) سوره اسراء آيه (23)« اما يبلغن عندك الكبر احدهما او كلا هما ، فلا تقل لهما اف»

3 ـ خودداري از هر گونه اذيت وآزار:

آزردگي خاطر پدر ومادر، وحتي خوداري ازداد وفرياد ، بسر آنهازدن « ولا تنهر هما » ( اسراءـ آيه 23)

4ـ رعايت ادب واحترام وتواضع:

و با آنان با ادب و احترام بايد سخن گفت . «و قل لهما قولاً كريما » (اسراء ـ آيه 23 )

براي پدر ومادر ، نهايت تواضع و فروتني و مهرباني را بايد انجام داد .

« واحفض لهما جناج الذل من الرحمه » ( اسراء ـ آيه 23)

5 ـ سپاسگذاري و نمك شناسي

زحمات و فداكاريهاي پدر ومادر را بايد مورد نظر داشت واز آن قدرداني كرد

« رب ارحمهما كما ريباني صغيرا » ( اسراء ـ آيه 23)

« اشكرلي و لوالديك » ( اسراء ـ آيه 23‌)

6 ـ خودداري از توهين و جسارت

از روي خشم و غضب و نگاههاي خيره و توهين آميز نبايد به پدر و مادر نگاه كرد .

امام صادق (ع) فرمود : « لا تملأ عينيك من النظر اليهما »

ــ هنگام گفتگو نبايد صدارا از صداي آنان بلندتر نمود : « لا ترفع صوتك فوق اصواتهما »

ــ نبايد دست روي دست آنان بلند كرد:« ولا يدرك فوق ايديهما »

ــ به پدر ومادرپشت نبايدكردوازآنان جلوترنبايدراه رفت:« ولاتقدم قدامهما »

«لا يمشي بين يديه ولا تجلس قبله »

ــ فرزند نبايد نسبت بديگران بدرفتاريهائي داشته باشد واو سبب شده باشد كه پدرومادرش را با فحش وناسزا يادكند .« ولايستسب له »

7 ـ خشم خداوپدرومادر

ــ فرزندان اگر نسبت به پدر ومادر اذيت وآزار برسانند ،و آنان را بخشم وغضب آورند ،با اين عمل خود را نيز نسبت بخود خشمناك كرده اند ، چنانكه اگر پدر و مادر از دست آنان راضي باشند، خداي عالم نيز از آنان رضايت دارد .

پيامبر اكرم (ص) فرمودند :« رضاء الله مع رضاء الوالدين وسخط الله مع سخط الوالدين » 5

8 ـ مؤثرترين عبادات

امام صادق (ع) فرمودند :« لا عباده اسرع بلوغاً بصاحبها الي رضا الله من خدمه الوالدين المسلمين لوجه الله » تاثير هيچ عبادتي براي جلب رضايت خداوند از خدمت به پدر ومادر مسلمان كه براي خدا انجام شده باشد سريعتر نيست .

در بسياري از آيات ديگرقرآن بيان شده كه به ذكر آيه و نام سوره مي پردازيم .

آيات 15 ـ 18 سورة احقاف ، آية 180 بقره ، آية 215 بقره ، آية 83 سورة بقره ، آية36 سورة نساء ، آية 135 سورة نساء ، آية 151 سورة انعام ، آية 14 سورة مريم ، آية 8 سورة عنكبوت ، آية 4 سورة ابراهيم ، آيه 19 سورة نمل ، آية 28 دسورة نوح ، آية 22 تا 23 سورة توبه ، آيات 26 تا 28 سورة زخرف ، آيات 41 تا 50 سورة مريم ، آيات 171 تا 172 سورة بقره ، آيات 104 تا 105 سورة مائده ، آية 114 سوره توبه ، آيات 3 ـ 4 سورة ممتحنه .

در اينجا به ذكر چند حديث در اين باب از ائمة هدي در مورد حقوق والدين اشاره مي كنم :

1 ـ « همواره با مهرباني پر و بال فروتني را برايشان بگستران » يعني چشمهايت را خيره به آنها ندوز و اينكه با نگاهي سرشار از مهر و محبت ، به آنها بنگر و صداي خودت را از صداي آنها بلندتر نكني و دستت را فوق دست آنها مدار و بر آنها پيشي مگير، يا بارها شنيده ايد ياخواندهايد كه خواهر رضائي رسول خدا (ص) نزد آن حضرت آمد و آن بزرگوار از ديدار او خوشحال شده و روانداز يا به قولي رداي خود را براي او پهن كردوبا او نشست و شروع به گفتگو كرد و به رويش مي خنديد ، بعد او برخاست و رفت و برادر رضائي (برادر آن خانم ) آمد و رسول خدا (ص) با او همانند خواهرش رفتار نكرد ، بعد اصحاب عرض كردند يا رسول الله چرا با خواهرش رفتاري كردي كه با برادرش نكردي ، با آنكه او مرد بود ، رسول اكرم در جواب آنها فرمود : زيرا آن دختر نسبت به پدر و مادرش نيك رفتارتر از او بود

امام صادق (ع) فرمود : مردي به نزد رسول خدا (ص) آمد و عرض كرد يا رسول الله به چه كسي نيكي كنم ، فرمود : به مادرت ، عرض كرد : بعد به چه كسي ، فرمود : به مادرت ، عرض كرد بعد به چه كسي ، فرمود : به پدرت .

از امام صادق (ع) : كسي كه به پدر و مادر خود دشمنانه نگاه كند خدا نمازش را قبول نمي كند ، هر چند كه آن پدر و مادر نسبت به او ستمكار باشند

ديدگاه ها در اين مطلب .

طراحی و اجرا توسط : امید حسینایی