تدبير و برنامه ريزي، تار و پود اقتصاد خانواده(پرستو قادري) | خانواده مطهر

تدبير و برنامه ريزي، تار و پود اقتصاد خانواده(پرستو قادري)

تأمين اقتصادي يكي از رموز بقاي خانواده هاست. اقتصاد خانواده را مي توان چگونگي سازمان دهي و مديريت منابع خانه تعريف كرد. مي توان فهرست كاملي از زمان، پول، فضاي زندگي و… تهيه كرد. شايد اقلام اين فهرست متفاوت به نظر برسد، ولي همه آنها داراي يك ويژگي مشترك است. مي توانيد اين مشخصه مشترك را حدس بزنيد؟
بله. درست حدس زديد. ويژگي همه اين اقلام در زندگي امروز اين است كه كمياب هستند. آيا شنيده ايد كه مردم مي گويند: اي كاش وقت بيشتري داشتم، اي كاش خانه بزرگ تري داشتم، اي كاش پول بيشتري داشتم و…
هرچند كه به غير از منابع مادي، خانواده منابعي نظير عشق، وحدت خانواده، خاطرات خوش، لحظه هاي شادمانه خانوادگي و… در اختيار دارد كه قابل تبديل به پول نيست اما نقش منابع مادي هم آن قدر اهميت دارد كه كارشناسان مديريت اقتصاد خانواده را يكي از اركان تحقق روياي خوشبختي و موفق عنوان مي كنند.


قلب اقتصاد خانواده
خانواده دوست دارد بهترين نوع غذا را مصرف كند. زيباترين لباس ها را براي اعضاي خود تهيه كند، در بهترين نقطه شهر و در بهترين منزل زندگي كند، بهترين وسايل و امكانات را در اختيار داشته باشد، به طور مكرر سفر برود، بهترين آموزش ها را براي فرزندان خود فراهم كند و…
دكتر «انوشه زادمهر مسلمان»، متخصص مديريت اقتصادي و بازرگاني با تاييد اين خواسته ها مي گويد: «اگرچه اين درخواست ها به وسيله همه خانواده ها مطرح مي شود اما واضح است كه فقط درصد كمي از خانواده ها قادر به تامين همه اين خواسته ها هستند. درآمد يك خانواده متوسط فقط مي تواند تعداد محدودي از اين خواسته ها را برآورده كند. از اين رو، خانواده بايد از ميان خواسته هاي خود انتخاب به عمل آورد. نياز به انتخاب در تمامي طول و سطوح مختلف زندگي وجود دارد.»
وي مي افزايد: «بارها پيش خود فكر كرده ايد اگر اين كالا را بخرم، نمي توانم بچه ها را آخر هفته به رستوران ببرم؛ اگر مسافرت نوروزي بروم، شهريه كلاس زبان بچه ها را نمي توانم بپردازم؛ اگر براي خود پالتويي را كه دوست دارم بخرم، براي دخترم نمي توانم پالتو بخرم و… در زندگي روزمره با صدها مورد از اين نوع مواجه هستيم كه بايد تصميم بگيريم و انتخاب كنيم.»
اين كه چه و چه قدر مصرف كنيم، چه كسي كار كند، چند ساعت كار كند، در كجاي شهر زندگي كنيم، آپارتمان داشته باشيم با چند اتاق و… پرسش هايي است كه هر روز در خانواده ها مطرح است.
به نظر دكتر «زادمهر مسلمان» پاسخ به همه پرسش هاي بالا مستلزم تصميم گيري و انتخاب است و به همين دليل انتخاب، قلب اقتصاد خانواده است.

چگونگي توزيع منابع
چگونگي توزيع منابع در دسترس خانواده، بين اعضاي آن بسيار مهم است. واضح است اگر يكي از اعضاي خانواده قسمت بيشتري از درآمد خانواده را به خود اختصاص دهد، سهم كمتري براي ديگري مي ماند. دكتر «كاظم نجفي علمي»، اقتصاد دان برجسته كشور يك راه حل طلايي براي حل مسئله توزيع مناسب منابع خانواده ارائه مي دهد و چنين مي گويد: «ليستي از خواسته هاي افراد خانواده تهيه كنيد. انتخاب هاي ممكن را بنويسيد. انتخاب ها را آن قدر با هم عوض كنيد كه به بهترين انتخاب با توجه به درآمدتان دست يابيد. توجه كنيد كه هر خانواده سازماني است كه توليد و توزيع كالا را انجام مي دهد، ولي مثل خط توليد يك كارخانه نيست، سيستم جوي دنيا هم نيست بلكه مكاني است كه در آن گروهي زندگي مي كنند، كار مي كنند، بازي مي كنند و عمل هريك بر ديگري اثر مي گذارد.»
وي مي افزايد: «بهترين و اقتصادي ترين انتخاب براي خانواده، انتخابي است كه بيشترين رضايت خاطر (خشنودي) را براي خانواده به بار آورد. اقتصاددانان به جاي رضايت خاطر از يك اصطلاح علمي به اسم مطلوبيت استفاده مي كنند. آنها مي گويند بهترين انتخاب، انتخابي است كه بيشترين مطلوبيت را براي خانواده ايجاد كند.

دراز كردن پا به اندازه گليم
درآمد خانواده از دو منبع اساسي تامين مي شود كه عبارتند از: درآمد حاصل از كار و درآمد حاصل از سرمايه . مديريت دارايي هاي خانواده با توجه به ترجيحات فرد و خانواده تعيين مي شود.
«صادق غفاري»، كارشناس ارشد علوم اقتصادي دراين باره مي گويد: «بخش عمده درآمد خانواده ها از محل كار به دست مي آيد و درآمد حاصل از سرمايه، درصد كمي از درآمد خانواده هاي متوسط را دربردارد. نكته مهم براي كسب موفقيت اقتصادي در خانواده ها اين است كه خانواده ها، خريدهاي خود را با توجه به درآمدي كه دارند انجام دهند. انتخاب در بسياري از موارد، با توجه به سطح پايين درآمد، بسيار مشكل است. گاهي اوقات خانواده زيربار قرض مي رود، براي اين كه بتواند نيازهاي خود را تامين كند ولي قرض بايد پرداخته شود. پس بايد ساعات كار بيشتر يا تعداد شاغلين در خانواده افزايش يابد. البته راه هاي افزايش درآمد در زندگي امروز نيز محدوديت هاي خود را دارد و زندگي خانوادگي را تحت تاثير قرار مي دهد. از ديگر تصميماتي كه بايد در خانواده اتخاذ شود اين است كه چه كسي يا كساني در كجا و براي چند ساعت كار كنند.»
وي مي افزايد: پس از اين مرحله بايد براي دارايي هاي خانواده تصميم گرفته شود. چون دارايي ها را مي توان به شكل هاي مختلف مثل سهام، اوراق مشاركت و… ساير كالاهاي با ارزش نگه داري كرد. از اين رو انتخاب هاي مختلفي براي خانواده وجود دارد كه بايد براي آن تصميم گيري شود. از سوي ديگر خانواده درگير فعاليت هاي مولد مثل شستن ظرف، تميز كردن خانه، تهيه غذا، مراقبت از فرزندان و… است. توليد خانواده بر خلاف بنگاه هاي اقتصادي براي فروش در بازار نيست، بلكه تمام اين تصميم گيري ها كه چه كسي، چه كاري را انجام دهد، از موضوعات مهم در اقتصاد خانواده است.»
اين كارشناس اقتصادي با اشاره به اين كه همه خانواده ها نيازهاي اساسي مثل خوراك، پوشاك و مسكن دارند درباره نيازهايي مثل آموزش و بهداشت نيز چنين مي گويد: «همه امور فوق مستلزم تصميم گيري و انتخاب است كه خانواده بايد با انتخاب يك مدير اقتصادي براي تامين تمام نيازها برنامه ريزي داشته باشد.»


تخصيص بودجه براي ضرورت ها
هيچ انساني نيست كه بتواند به همه خواسته هاي خود و به هر اندازه كه مي خواهد دست يابد. با توجه به محدوديت ها و امكانات خانواده، چگونگي انتخاب ها و تخصيص بودجه در خانواده از اهميت ويژه برخوردار است.
دكتر «نجفي علمي» هنر مدير اقتصادي خانواده را در اين مي بيند كه بتواند در همه امور و تامين همه نيازها روشي را انتخاب كند كه به خواست خود با كمترين هزينه انجام شود.
وي مي گويد: «براي بالا بودن مطلوبيت، كسب درآمد بيشتر لازم نيست. بلكه مي توان با اتخاذ روش هاي علمي، كه هزينه را كاهش مي دهد، مطلوبيت خانواده را بالا ببريم. كم كردن هزينه هرگز به معني بدتر زندگي كردن نيست.»


افزايش بهره وري در خانواده
فرض كنيد براي پـخت برنج مي توانيد از برق، گاز يا نفت استفاده كنيد. از كدام يك استفاده مي كنيد؟
بديهي است كه بدون توجه به قيمت نفت و برق و گاز نمي توانيد به اين پرسش پاسخ دهيد. اگر از پلوپز برقي استفاده كنيد، براي پخت غذا، به طور مثال 3 كيلو وات برق لازم است و با توجه به اين كه قيمت هر كيلو وات برق حدود 50 تومان است، هزينه پخت غذا در روز 150 تومان مي شود. اين در حالي است كه اگر از گاز استفاده كنيد، هزينه آن 50 تومان مي شود. بنابر اين اگر خانم خانه دار از وسايل گازسوز براي طبخ غذا استفاده كند، بدون اين كه كيفيت غذا تغيير كند، صرفه جويي بيشتري در هزينه خانواده انجام مي دهد.
دكتر «اشرف موسوي كلاته» متخصص در امور بهره وري درباره چگونگي كاهش هزينه خانواده مي گويد: «براي كاهش هزينه خانواده، قبل از استفاده از هر روشي، قيمت روش هاي مختلف را با هم مقايسه كنيد. آن گاه از روشي استفاده كنيد كه ضمن تحقق خواسته نهايي و ايجاد مطلوبيت در خانواده پايين ترين هزينه را داشته باشد. مثلا در انتخاب وسايل زندگي با توجه به قيمت انواع كالا و در نظر گرفتن كيفيت هر كدام، موردي را انتخاب كنيد كه در عين ارزان تر بودن، هدف شما از به كارگيري آن وسيله را هم به نحو مطلوبي محقق مي سازد.»
وي مي افزايد: در زندگي خانوادگي بايد تصميمات مختلفي اتخاذ شود. مي توان بودجه خانواده را به كالاي مصرفي بادوام مثل يخچال، تلويزيون، اتومبيل، مسكن يا… اختصاص داد يا آن را براي كالاي مصرفي بي دوام مثل رستوران رفتن، صرف كرد. اين موضوع در مورد تعداد فرزندان، بين كيفيت آموزش، بهداشت يا كميت (تعداد) نيز صادق است. يعني ما همواره بايد حواس خود را جمع كنيم تا انتخابي را انجام دهيم كه اولاً بين در آمد و هزينه ها تعادل برقرار باشد (يعني امكان پذير باشد) ثانيا با توجه به تفاوت در ترجيحات، سليقه، فرهنگ حاكم در جامعه و خانواده انتخابي را داشته باشيم كه وقتي به آن انتخاب دست يافتيم، به منظور تغيير آن، تلاش دوباره اي انجام نشود.»

اهميت زمان و برنامه ريزي
زمان منبعي در اختيار همه افراد است. اين منبع مهم داراي ويژگي هاي خاص خود است كه از ساير منابع كه در نزد فرد و خانواده قرار دارد، متمايز است. زمان منبعي محدود است كه نه قابل ذخيره كردن است و نه برگشت پذير. آهنگ آن را نمي توان تندتر يا كندتر كرد. لذا منبعي است كه بايد در قبال آن چه به دست مي آيد، صرف شود.
دكتر «موسوي كلاته» در اين باره مي گويد: «از آن جا كه انسان در قبال هرچه كه در اختيار دارد، مسئول است. در مقابل زمان نيز مسئول است. با اين نگرش نسبت به زمان، برنامه ريزي زمان براي خود و خانواده از اهميت ويژه اي برخوردار است. در واقع برنامه ريزي خانواده به منظور استفاده بهينه از زمان، اولين قدم در راه برنامه ريزي اقتصادي خانواده است.»
خانواده بدون برنامه مثل سازماني است كه به حال خود رها شده است. اهداف تشكيل دهندگان خانواده محقق نمي شود مگر آن كه رييس و مدير خانه براي رسيدن به اهداف مورد نظرشان با شناخت كافي از امكانات و منابع در اختيار، برنامه ريزي داشته باشند.
دكتر «نجفي علمي» در اين باره مي گويد: «نخست بايد چارچوب اهداف كلي خانواده تعيين شود، آن گاه كل برنامه به برنامه ها و هدف هاي كوچك تر براي رسيدن به هدف اصلي تقسيم شود. از اين رو برنامه ريزي در سه افق زماني بلندمدت، ميان مدت و كوتاه مدت ضرورت دارد.»
وي مي افزايد: «در برنامه ريزي بلندمدت خانواده با توجه به منابعي نظير ثروت و درآمد و زمان كه در اختيار دارد، اهداف بلندمدت خود را تعيين مي كند. طبيعي است اهدافي مثل به دانشگاه فرستادن بچه ها نمي تواند يك شبه تحقق پيدا كند بلكه احتياج به پيش زمينه هايي دارد. از اين رو به همراه برنامه هاي بلند مدت، خانواده بايد برنامه هاي كوتاه مدت و ميان مدت هم تهيه كند. در برنامه ميان مدت كه در راستاي برنامه بلند مدت تنظيم مي شود خانواده بايد نيازها و امكانات خود را شناسايي كند تا بهترين شيوه را اتخاد كند. مثلا در مثال دانشگاه رفتن بچه ها، خانواده بايد زمينه تحصيل در محيط هايي مناسب پيش از دانشگاه، در دوره ابتدايي و دبيرستان را براي فرزندان در برنامه ميان مدت فراهم كند. به همين ترتيب لازم است كه براي دست يابي به اهداف برنامه ميان مدت ،چند برنامه كوتاه مدت نيز پيش روي خانواده قرار بگيرد.»
كارشناسان اقتصادي معتقدند پس از اين مرحله، يعني برنامه ريزي و انتخاب خط مشي براي تحقق اهداف اين برنامه ها، موفقيت به روي خانواده ها لبخند مي زند و فقط كافي است زنگار خودخواهي، خودرايي و منيت را از دل هاي اعضا بشوييم و چشم مان به جمال فداكار، با صداقت، همراه و همدل و جمع گراي اعضاي خانواده ها روشن شود.

 

 

نويسنده: پرستو قادري

ديدگاه ها در اين مطلب .

طراحی و اجرا توسط : امید حسینایی