ابزار تفكر ، مصلحین سنتی و شرايط حل اختلافات خانوادگی-(دکترسید غلامرضا موسی پناه) | خانواده مطهر

ابزار تفكر ، مصلحین سنتی و شرايط حل اختلافات خانوادگی-(دکترسید غلامرضا موسی پناه)

وَ شاوِرهُم فِی الأمرِ(سوره آل عمران آیه 158) وَ اَمرَهُم شُوری بَینَهُم(سوره شوری آیه 37)

ابزار تفكر ، مصلحین سنتی

و

شرايط حل اختلافات خانوادگی

مقدمه:

در اين مقاله لغت “مصلح” به معني مشاور و لغت “مرجع و مراجع” بعنوان مشاوره شونده عنوان ميشود.

نقش عملی مدیریت و نقش اجرائی مدیر هميشه در جايگاهي قرار داشته است تا در ُبعد روابطي وکاری بعنوان يك منبع رهنمود دهنده براي ديگران با شد. مدير در محفل خانوادگي بعنوان تعديل كنندة روابط خانواده است و درحفظ تعادل و آرامش ا فراد خانواده در مواقع بهم ريختگي روابط خانوادگی و روابط اجتماعی نقش تعیین کننده دارد.

با در نظر گرفتن فاكتور هاي مختلف زيست محيطي در گذران روزانه مان و بدلیل تفاوت در نقطه نظر هاي افراد خانواده ها و يا شايد به دليل خود خواهي ها ي فردي و يا گروهي در امور زندگي ، اختلافاتی در روابط خانواده ها بوجود خواهد آمد که حضور و نقش مديري قابل بعنوان یک تعادلگر، حلالگر و رهنمود دهنده حیاتی است. درفرهنگ سنتی، ریش سفیدان فامیل این نقش را بعنوان “مصلحين” ایفا کرده اند. مصلحین در واقع مشاورین و ميانجيگر هاي خانوادگی هستند تا مسولیت خطیر خود را در حلال مشکلات بین خانوادها عملی سازند وشاید رهنمود هاي تجربی آنان نتایج مفیدی هم به همراه داشته است. امروزه در غرب كه طلايه دار مراكز مشاوره اي به روش هاي رسمی علمي بوده است، بتدریج جای خود را به روشهای مشاوره ای سنتی علمي داخل فاميلي میدهند.

اما مصلحين سنتي خانوادگي آگاهي به روش هاي علمي نداشته و از طرفي روشهاي علمي هم به تنهائي نتوانسته است ره گشاي مسائل خانوادگي باشد. از طرفي مشاوران رسمي هم براي حل اختلافات روابطی با ابزار و فاکتور های روانی و احساسی اقدام و رهنمود ارائه میکنند. اما از آنجا که روان و احساسات انسان تحت تأثیر عوامل محیطی متغییر است، رهنمود های چنين مشاوره هائی ممكن است بعنوان مسكني كوتاه مدت موثر با شد ولي تاثيري دائم در حل موضوع نداشته و در نتیجه مسائل و اختلافات دوباره نمایان میشوند.

به همين دليل براي حل دائمي مسائل في مابين خانواده ها، مشاورين و يا مصلحین سنتی لازم است به چهار ابزار علمی، تجربه، درايت و استعداد فكري و بلاخره به ابزار اعتقاد به محوريت الهي مجهز باشند.

ا- ابزار علمي:

ابزار علمي از طريق آموزش كلاسيك و دانشگاهي قابل حصول است، اما براي مصلحين خانوادگي كه عمري از آنها گذشته است و اهداف ديگري را در زندگي پيش گرفته اند و يا به دليل قوانين ويا محدوديت هاي اجتماعي، اين كسب علمي از طريق دانشگاهي امكان پذير نيست. به همين دليل براي حصول به اين ابزار علمي مصلحین خانوادگی بايد بتوانند از طريق ديگري به روش علمي مشاوره اي آگاهي يابند. بدين منظور ميتوان از طريق يك سازمان رسمي و بر اساس يك چهارچوبه مدون آموزشي كوتاه مدت اين توانائي و روش مؤثر عمل مشاوره را از طريق غير دانشگاهي آموزش داد تا مصلحين بتوانند حداکثر کاروري را در امر مشاوره در حل و فصل مسائل داخلی خانواده ها داشته باشند.

2- ابزار تجربه:

ابزار دوم تجربه است كه براي هر فردي چه علمي يا غير علمي از مهمترين كارور اجرائي در حل اختلافات است. زيرا در مراحل اجراي مشاوره پيشامدهاي غير پيش بيني شده اي رخ ميدهد كه تنها ابزار تجربه كارور است. معمولا افراد مسني كه در خانواده ها بعنوان مصلحين انتخاب ميشوند به نسبه داراي اين سرمايه عملي هستند و ميتوانند از تجربه هاي حيات خود و ديگران به نفع حل و فصل مسائل خانوادگي استفاده كنند.

3- ابزار درايت و استعداد فكري :

علاوه بر فاكتور علمي و تجربي، استفاده از استعداد فكري در امر حل و فصل مسائل خانوادگي ابزاري است كه اگر جنبه عملي پيدا كند نتيجه مشاوره ماندني و هميشگي خواهد بود. از جنبه هاي اين درايت فكري ميتوان فاكتور هائي مانند: شناخت و نگرش واقعگرايانه به ابعاد مسئله ، توانائي تجزيه و تحليل فكري مسئله، چگونگي نگرش وبينش فكري (نه رواني و احساسي) به موضوع، شناخت روحي و رواني واز همه مهمتر شناخت فكري طرفين سهيم در موضوع اختلاف را ميتوان نام برد. ولي متاسفانه بسياري از مصلحين سنتي اين ابزار را که لازمه موفق بودن نتیجه کارشان است در دست ندارند. براي تامين اين ابزار به كلاسهاي رشد و ارتقاء استعداد ذهني و خلاقيت هاي فكري نياز ميباشد.

4- اعتقاد به محوريت الهي :

ايمان به وحدانيت و اعتقاد عملي به دستورات الهي از جهات متعددي در بررسي و ارائه پند و نصيحت ها در حل مشكلات و مسائل روابطي از لزومات است. انسان طبعاً خود خواه ، خود بين، سود جو و منيت خواه است . از آنجا كه انسان امروز تعدد خواسته و به عبارت ديگر تعدد معشوق در دنياي مادي دارد، و به همان نسبت خواسته هايش، تعدد حرص و ولع در تامين خواسته هايش دارد، همين امر باعث تزلزل در زندگي شخصي و عدم اخلاص نگرش به موضوعات شده است. در نتيجه انسان در ازاي تامين خواسته هايش، دچار مشكلات زيستي، عصبي، روحي ، رواني، از خود گمگشتگي و استرس شده است. اگر خواسته و معشوق را يكي، يعني “خدا” را وحدانيت قرار دهيم و همة ابعاد گذران خود را با آن معيار بسنجيم، هم فرديت خودمان آرامش ميگيرد و هم در امر بررسي و حل و فصل مسائل ديگران علي وار قدم برميداريم. الگوي عدل امير منان علي ابن ابيطالب (عليه السلام) در فرهنگ شيعه در ميانجيگري از ابزارهاي كاروري مؤثر در امر حل مسائل فردي، خانوادگي و اجتماعي خواهد بود.

در ادامة اين مقاله ابعادي را كه براي انجام عمل مؤثرمصلحين لازم الاجرا است بيان و ارائه ميشود تا در امر مشاوره بكارگرفته شود.

تعریف مشاوره:

مشاوره رابطه ای است میان مشاور (مصلح) و مشاوره شونده (مرجع و مراجع). در اين رابطه مصلح پس از شناخت واقع بینانه به مراجع کمک میکند تا آنها بتوانند با اگاهی به حقیقت ها و شناخت عوامل مؤثر در بروز مسئله، تصمیمات معقول را خودشان گرفته، در صورت لزوم تغییر رفتار داده و در نهايت راه حل را خودشان پیدا کنند.

تکنیک مشاوره:

نقش مصلح و تکنیک مشاوره اش با تکنیکهای مشاوره هاي مرسوم رسمي تفاوت دارد. از آنجا که انسان از جسم، روح، روان، احساس و تفکر تشکل یافته است، هرکدام از این پنج عضو دارای منبع كنترل کننده ای است. جسم را پزشک، روح را رهبران مذهبی و روحانیت، احساس را انرژی درمانگرها و روان را روانشناسان نظارت تعادلی دارند. متأ سفا نه تفکر انسان که رهنمود دهنده اعمال لحظه به لحظه ما ست بدون كنترل و بدون استفاده ما نده است. از آنجا که در اختلافات خانوادگی مراجعون بیماری روانی ندارند پس نمی توان از طریق روان درمانی راه حل ارائه داد. چون بيماري جسمي عامل مشكل روابطشان نيست، پس پزشك درمانگر مسئله نيست و چون كنترل كردن احسا سشان حلال هميشگي و دائم مسئله نيست پس انرژي درمانگر ها نيز حلال مشكل نخواهند بود. در نتيجه براي حل موثر و دائم مسئله نیاز به دريت فكري و تجزیه و تحلیلی هوشیارانه میباشد كه تفكر ابزار اين روند خواهد بود.

اهداف مشاوره:

· آگاه كردن مراجع از واقعیت مسئله

· تجزيه و تحلیل مسئله

· تشویق مراجع براي گفت و شنود با هم و نشست محاوره اي براي حل و فصل مسا ئل

· کمک به مراجع برای شناخت ، توانائی و استعداد درونیشان

· افزایش اعتماد به نفس درمراجع براي تصمیم گیری

· ارائه الگوی سالم براي تغییرات عملی و رفتاری مراجع در حل مسئله

· بالا بردن رشد فکری شخصیتی مشاورت شونده ها

مراحل مشاوره:

· نشست با مراجع بصورت جمعی و انفرادی

· آگاه شدن مشاور از جنبه هاي مختلف مسئله

· شناخت روحيه و شخصيتي و سطح فكري مراجع

· آگاه كردن مراجع از عامل بروز مسئله و عوارض جانبي حل نشدن مسئله

· آگاه كردن مراجع از عواقب ادامه مسئله اگر لاينحل بماند

· تجزیه و تحلیل و شناخت راه هاي حل مسئله با در نظر گرفتن عوامل بوجود آورنده

· ایجاد تسهیلات فکری برای تصمیم گیری صحیح مراجع و انتخاب راه حل توسط خودشان

ویژگی های مشاور:

· گوش کردن به حرف هاي مراجع و صبور بودن در شنیدن

· آگاه بودن از واقعیت مسئله و تشخیص تفاوت ها وتناقض ها ي مراجع

· داراي داشتن ذهن و هوش متمرکز، استعداد فکری ، قابليت تجزيه و تحليل مسائل

· توانائي استدلال منطقی و استفاده از تفکر، قدرت تخیل و قوة خلاقیت فکری

· قابليت جلب اعتماد و خلق اطمینان درمراجع

· نزدیک شدن، همدلی و همدردی خالصانه به مراجع و احترام به آنها

· داشتن کرامت انسانی و ارزشهای اخلاقی و صداقت و داشتن تعهد حرفه ای

· رازداری ، مخفی نگهداشتن ، محرمانه و خصوصی نگهداشتن اطلاعات

· مهربانی و عطوفت

· خوشرو بودن و دلسوزانه عمل كردن

· امید دادن به مراجع در همة حالات

· جدی بودن در کار و جدی گرفتن مسئلة مراجع

· در نظر نگرفتن امیال شخصی در مشاوره

· توانائی و استعداد برخورد با رفتار و شرایط غیره منتظره

· درک اذهان ، افکار و احسا سات مراجع

· منصف و عادل بودن

مشاور چه کاری نباید بکند:

· قضاوت یا انتقاد بین مراجع نکند

· تصمیم گیری برای مراجع نکند

· راه حل به مراجع ارائه نکند

· نصحیحت اجرائی بر علیه مراجع به آنها نکند

· از کلمات و عبارات توهین آمیز استفاده نکند

· تعریف و تحسین بی موقع ويا بيمورد نکند

· مرجع خود را سرزنش ویا تحقیر نکند

ابزار عملی و ارتباطی مشاور:

· مهارت سوال کردن بطور مستقیم و غیر مستقیم

· عقل، آگاهی ، تفکر و تیز هوشی

· صبورانه گوش کردن

· نگاه کردن به مراجع به منظور درك جملات گفته شده

· حرکات سر و گردن بعنوان تأئید گفته های مراجع

· سکوت های کوتاه و به موقع

· نشان دادن حالات احساسی و همدلی مثل حالات تأثر و یا لبخند

· ایجاد اعتماد و اطمینان در مراجع و بوجود آوردن محیطی با آرامش برای مراجع

· آگاهی به سطح فکری، درک و شناخت فرهنگی مراجع

چه رفتاری از مراجع برای مشاور مهم است؟

هر حرکت و یا بیان احساسی از مراجع شاخص نهفته های فکری، احساسی، و روانی او میباشد. به همین دلیل مصلح و یا مشاور باید به هر حرکت لحنی، جسمی، و رفتاری مرجع خود حساس و توجه داشته باشد.

شرایط محیطی مشاوره :

· مکان مشاوره: در تأ ثیر مشاوره بسیار مهم است. چه از نظر محلی و مکانی و چه از نظر فضائی باید در شرایطی با شد که مرجع احساس امنیت و راحتی نماید.

· خصوصي بودن: مشاوره باید در فضائی خصوصی صورت گیرد. گاهی لازم است فقط با یک نفر از جمعی که در مسئله سهیمند صحبت شود. در هر شرایط صحبت با هر فرد باید حرمت خصوصی بودن و شرط امانت محرمانه بودن را حفظ نمود.

ديدگاه ها در اين مطلب .

طراحی و اجرا توسط : امید حسینایی