شروع شدن پروسه بلوغ زود تر از زمان نرمالش، بلوغ زودرس نامیده می شود. در دختران ۵ برابر بیشتر از پسران است. در سه چهارم موارد علت آن مشخص نمی شود. امروزه این اختلال شایع است. در مورد سن بلوغ زودرس کمی اختلاف نظر وجود دارد که این اختلاف عقیده به علت متفاوت بودن شرایط جغرافیایی، ژنتیک، تغذیه و عوامل دیگر می باشد. بیشترین توافق برای بلوغ زودرس سن کمتر از ۸ سال می باشد. دخترانی که بلوغ زودرس دارند از نظر اخلاقی تهاجمی تر از دختران با بلوغ طبیعی هستند. مفاسد اجتماعی از جمله اعتیاد، رفتارهای ضد اجتماعی و آزار دادن والدین در این افراد بیشتر است. آرزو ها و امیدهای متفاوتی دارند و افسردگی و مشکلات در مدرسه از جمله گرفتن نمرات کم در این افراد زیاد تر است.

علت:

   در بسیاری از موارد علت آن ناشناخته باقی می ماند ولی در موارد نادری ممکن است اختلالاتی در هورمون های تخمدان، تیروئید و فوق کلیه و یا هورمون های دیگر باشد. تومورهای این نواحی و عفونت ها و تومور های مغزی و صدمه مغزی نیز می تواند مسبب آن باشد.

   خوردن غذاهای کنسروی به علت داشتن مواد نگهدارنده و استفاده زیاد از لوسیون و مواد آرایشی و عطرها و شامپوها که حاوی مواد شیمیایی مثل فنول و فیتو استروژن و غیره باشند و همچنین استفاده از تولیداتی که مواد نگهدارنده دارند می توانند با هورمون های بدن تداخل کنند و در ایجاد بلوغ زودرس موثر باشند. بلوغ زودرس می تواند اثرات معکوس روی سلامتی داشته باشد. مثلاً ممکن است باعث دیابت و سایر بیماری ها در سال های بعدی زندگی شود. تحقیقات نشان داده است که استرس زیاد در ایجاد بلوغ زودرس موثر است. توکسین های محیطی نیز بی تاثیر نمی باشند.

تشخیص و درمان:

    در معاینة فیزیکی فرد، علائم بلوغ (رشد سینه ها، رویش موهای عانه و …) دیده می شود. لازم به ذکر است که ممکن است نشانه های بلوغ با هم و به ترتیب اتفاق نیفتد و مثلاً ممکن است رشد مو های عانه اولین علامت باشد در صورتیکه هنوز رشد سینه ها وجود ندارد. در مرحلة بعدی کارهای پاراکلینیک شامل رادیوگرافی از مچ دست برای تعیین سن استخوانی و آزمایشات هورمون های تیروئید و تخمدان و فوق کلیه و غیره می باشد. MRI و CT برای بررسی مغز جهت رد کردن تومورهای مغزی انجام می شود. در صورتیکه توموری تشخیص داده شود، عمل جراحی ضرورت دارد. در غیر این صورت با درمان دارویی، هورمون های سکسی را کاهش داده که به دنبال آن علائم بلوغ به تاخیر می افتد. در بلوغ زودرس چون رشد استخوانی به سرعت صورت می گیرد، ممکن است باعث کوتاهی قد شود که می تواند با درمان دارویی این رشد استخوانی را متعادل کرد. اطمینان دادن به بیمار و داشتن صداقت بهترین روش است. باید والدین حمایت کافی از دختر خود بنمایند و اعتماد به نفس او را زیادتر کنند و توجه او را به رشد سریع جنسی کم کنند.

بلوغ دیررس:

  بلوغ دیررس دختران وقتی است که شروع اولین علامت بلوغ یعنی رشد سینه ها از سن ۱۴ سالگی بگذرد. بیماری های مزمن مثل دیابت و بیماری فیبروسیستیک باعث بلوغ دیررس می شود. ژنتیک، مشکلات هیپوفیز، تیروئید، تخمدان، سوء تغذیه از علت های دیگر بلوغ دیررس است. دخترانی که ورزش سنگین دارند و بدن بسیار لاغر دارند، در معرض بلوغ دیررس هستند. مصرف دارو (به خصوص ماری جوانا) و استرس زیاد باعث بلوغ دیررس می شود. درمان مانند بلوغ زودرس با درمان دارویی و در صورت لزوم جراحی است.

حمایت روانی والدین از فرزند در هر دو مورد بلوغ زودرس و دیررس نقش موثری در درمان دارد.

۱- ورزش کنید:

شروع یک برنامه منظم ورزشی برای به دست آوردن آرامش و در عین حال کاهش آثار منفی محرک‌های اعصاب بسیار موثر است.

روان‌شناسان توصیه می‌کنند ورزش را در حد قهرمانی یا برای مسابقه انجام ندهید، زیرا شما در واقع ورزش را برای آرامش اعصاب خود انجام می‌دهید تا در زندگی از قابلیت بالاتری برخوردار شوید.

فکر کنید کدام ورزش را بیشتر دوست دارید.

بدون پیش‌داوری آن را آزمایش کنید.

در انتخاب انواع ورزش، نخست به فکر لذت بردن از آن و سپس به فکر تامین سلامتی‌تان باشید.

ورزش‌های سبک و مستمر همچون شنا، دویدن آهسته، دوچرخه‌سواری و یا پیاده‌روی تند، ضربان قلب را بالا می برند و انجام یکی از این ورزش ها  طبق علاقه تان حداقل به مدت ۲۰ دقیقه در روز بسیار سودمند و فرح‌بخش است.

اگر چند روز نتوانستید برنامه ورزشی‌تان را دنبال کنید، تلاش کنید برنامه ورزشی خود را هر چه زودتر از سر بگیرید، زیرا ورزش‌های منظم بیش از ورزش‌های بی‌برنامه، اثربخش هستند.

 ۲-هم‌کلام شوید:

در آغاز به یاد داشته باشیم بهترین و نزدیک‌ترین دوست همه انسان‌ها، خدای تواناست که ما را آفریده و لحظه‌ای از یاد ما جدا نیست. هرچه از این یار مهربان بگویم کم است، زیرا برقراری ارتباط قوی با خدا، انرژی و انگیزه لازم را برای غلبه بر خشم به وجود می‌آورد.

البته پسندیده است علاوه بر این یار آشنا و همیشگی، دوست‌های دیگری هم داشته باشیم. این افراد می‌توانند همسر، مادر، پدر، فرزند و یا دوستانی امین و دلسوز باشند.

لحظه‌هایی که احساس تنهایی و ناراحتی می‌کنید، صحبت کردن با چنین محرمان اسراری و حتی دیدار آنها، تسکین دهنده ی خوبی برای دردهایتان است.

در حضور آنها از غم و غصه و ناراحتی‌هایتان بگویید (البته نباید در این کار افراط کنید) و با این کار خشم خود را کاهش دهید.

۳- کتاب بخوانید:

حتی شما هم زیاد شنیده‌اید که کتاب بهترین دوست انسان است.

دوستی که با زبان بی‌زبانی، در اوج سکوت، ساعت‌ها با شما حرف می‌زند. بی‌صدا و آرام، اما مهربان و در خلوت و تنهایی، راهنمایی‌تان می‌کند.

خواندن مجله‌ها و کتاب‌های مفید و مورد علاقه‌تان که به طور اصولی راه‌های غلبه بر خشم را آموزش می‌دهند، سبب تقویت عوامل بازدارنده از خشم در وجودتان می‌شود.

۴-اجتماعی‌تر باشید:

بیکاری، روان انسان را تحت‌الشعاع قرار می‌دهد. اگر به فعالیت‌های مفید و مطلوب دست نزنید، انرژی شما هدر می‌رود. اگر این انرژی درونی درست مصرف نشود، سبب تخیل‌پردازی ، پرورش افکار منفی و به موجب آن مهیا شدن شرایط مساعد برای بروز رفتارهای پرخاشگرانه خواهد شد.

در شرایط بیکاری، افراد آمادگی دو چندان برای عصبی شدن و بروز رفتارهای نامناسب خواهند داشت، بنابراین بهتر است همیشه به دنبال یادگیری یک هنر یا فعالیت مفید باشید، حتی آموزش هنر به دیگران یا شرکت در کارهای نیکوکارانه، احساس ارتباط و همبستگی شما را با دیگران بیشتر می‌کند. برقراری ارتباط با دیگران علاوه بر آنکه به شما می‌آموزد، چگونه در هنگام نیاز، یار و همدل دیگران باشید، ظرفیت روانی شما را نسبت به دیگران افزایش می‌دهد و در این صورت، با کوچک‌ترین ضربه‌ای از هم نمی پاشید.

تماشا کردن گل‌های زیبا، درخت ها، سبزی چمن‌ها و آبی آسمان، نظاره کردن جریان یک آب روان و حتی تماشای یک فیلم شاد یا فیلم مورد علاقه‌تان در کاهش خشم شما موثر است.

هفته نامه سلامت

   وقتی کودک هستیم رویا پردازی‌ های مان غیرمنطقی هستند اما به سمت نوجوانی و جوانی که پیش می ‌رویم رویا پردازی‌ های ما حالت منطقی ‌تر به خود می ‌گیرد و آدم می‌ تواند با توسل به آن ها خود را بالا بکشد و پیشرفت کند؛ مثلا ما می ‌بینیم تخیل و رویا پردازی ژول ‌ورن باعث شد نقطه شروعی برای ایجاد تحول و پیشرفتش شود.  سن و مدت زمانی که ما رویا پردازی می ‌کنیم دو نکته مهم هستند که تعیین‌ کننده سلامت رویا های ما می ‌باشند.

 اگر بتوانیم با رویا پردازی درست، از آن به ‌عنوان نقطه شروع و یا اهرمی برای ایجاد تحول و عبور از شرایط نامناسب کنونی استفاده کنیم می ‌توانیم روپا پردازی را نقطه ‌ای حیاتی برای پیشرفت ‌های زندگی‌ مان بدانیم.

  البته سن و مدت زمانی که ما رویا پردازی می ‌کنیم دو نکته مهم هستند که تعیین‌ کننده سلامت رویا های ما می ‌باشند.

 گاهی ما در شرایط سختی به سر می ‌بریم و با کمک رویا پردازی به عنوان مکانیسم انطباقی سعی می ‌کنیم با فرو رفتن در رویاهای خوب و تصور پایان همه ی این سختی‌ ها به بدن‌ مان کمک کنیم خودش را دوباره بسازد و در اصطلاح خودمانی “خودش را پیدا کند و از نو فکر چاره‌ جویی بکند.”

 این اتفاق اصلا اشکال ندارد و مفید خواهد بود اما اگر مدت زیادی از زندگی ما صرف این خیال ‌پردازی ‌ها شود و یا این رویاها حالتی غیرمنطقی پیدا کند باید هشداری به خودتان بدهید؛ چرا که در صورت ادامه ی این حالت، شما واقعیت و خیال را با هم اشتباه می ‌گیرید و از هر گونه تلاش و کوشش برای رسیدن به رویایی که در ذهن پرورده ‌اید، باز می‌ مانید.

دکتر محمدرضا خدایی- روان‌ پزشک